Ποτέ μου δεν συμπάθησα πραγματικά τον Atari STE (μην κοιτάτε που θέλω να αποκτήσω επιτέλους έναν σαν τρελός!): όχι ότι πρόκειται για κακό μηχάνημα, άσχημο, προβληματικό ή κάτι τέτοιο, κάθε άλλο. Ο Atari STE ήταν ίσως ο μοναδικός υπολογιστής της σειράς ST που συγκρινόμενος με την Amiga 500, σε επίπεδο τεχνικών χαρακτηριστικών, δεν έχανε σχεδόν πουθενά. Σε κάποια (λίγα) σημεία μάλιστα ήταν και ανώτερος, αλλά αυτό συνέβαινε και με τον "απλό" ST. Οπότε τι; Ποιο είναι το πρόβλημά μου; Τι με ξενίζει; Θα σας πω. Ένα και μόνο απλό πράγμα: το timing. Ας πάρουμε όμως τα πράγματα από την αρχή...
Όταν, στα τέλη του 1984 η Commodore αγόρασε την Amiga και οι άνθρωποι της εταιρίας επέστρεψαν την επιταγή των 500.000 δολαρίων που είχαν πάρει δανικά από την Atari, η τελευταία βρέθηκε ξαφνικά χωρίς τεχνολογία για να δημιουργήσει αυτό που αποτελούσε τον στόχο του Jack Tramiel, έναν 16μπιτο υπολογιστή για τις μάζες, που θα έριχνε στα βράχια το καράβι της Apple (Macintosh) και, κυρίως αυτό της μισητής πλέον Commodore, του δημιουργήματός του που ο Irving Gould τον είχε αναγκάσει να εγκαταλείψει. Έτσι λοιπόν, οι μηχανικοί της Atari - που στην συντριπτική πλειοψηφία τους ήταν πρώην υπάλληλοι της Commodore που είχαν εργαστεί στα projects των PET, VIC-20 και Commodore 64 και ακολούθησαν τον Tramiel όταν αυτός απέκτησε τον (πρώην) κολοσσό του gaming - έπρεπε, σε ελάχιστο χρονικό διάστημα, να φτιάξουν έναν 16bit υπολογιστή από το μηδέν. Η μόνη λύση φυσικά για να γίνει κάτι τέτοιο, ήταν να χρησιμοποιήσουν ήδη διαθέσιμα parts αλλά και λειτουργικό σύστημα - δεν υπήρχε καιρός για τη δημιουργία custom chipset ή λειτουργικού από την αρχή: ο Jack Tramiel ήθελε να προλάβει την Commodore προτού κυκλοφορήσει αυτή το νέο της μηχάνημα στην αγορά, αυτό που τελικά θα γνωρίζαμε όλοι ως "Amiga 1000".
Οι άνθρωποι της Atari έκαναν πραγματικά ένα μικρό θαύμα, καθώς, μέσα σε 6-8 μήνες είχαν έτοιμο έναν 16bit υπολογιστή με χαρακτηριστικά που έκαναν τον "πολύ" Macintosh να κλαίει στη γωνίτσα του ντροπιασμένος κι ένα λειτουργικό σύστημα με GUI που θύμιζε πολύ αυτό του άσπονδου φίλου του. Ναι, το GEM της Digital Research είχε σαφέστατες ομοιότητες με το MacOS, σε ύποπτο βαθμό θα μπορούσε να πει κανείς. Από την άλλη όμως, και οι άνθρωποι της Apple "έκλεψαν" το όλο concept του GUI που αποτέλεσε τη βάση του λειτουργικού τους συστήματος από την Xerox, οπότε βλέπετε πώς πάει η δουλειά...
Όταν κυκλοφόρησε τελικά ο Atari ST τον Ιούνιο του 1985 στο μακρόστενο ανοικτό γκρίζο case του που είχε σχεδιάσει ο Ira Velinsky με τις χαρακτηριστικές διαγώνιες θυρίδες εξαερισμού και τα διαγώνια function keys, όχι μόνο πρόλαβε την Amiga 1000 (η οποία πρωτοπαρουσιάστηκε στο κοινό σε ένα φαντασμαγορικό event, στο Lincoln Center της Νέας Υόρκης, στις 23 Ιουλίου του 1985), αλλά αποτελούσε ένα υπερ-πλήρες πακέτο σε μια "θανατηφόρα" τιμή: 799 δολάρια Η.Π.Α. κόστιζε η 16μπιτη ναυαρχίδα της Atari. Με αυτά τα 799 δολάρια ο αγοραστής αποκτούσε έναν "καθαρό" 16bit υπολογιστή με 512ΚΒ μνήμης RAM, το λειτουργικό σύστημα και το GUI του σε ROM για γρήγορο φόρτωμα και ελάχιστη κατανάλωση μνήμης, floppy disk drive 3 1/2", γραφικά με μέγιστη ανάλυση 640 x 400 pixels (μονόχρωμα) ή 640 x 200 ή 320 x 200 pixels με 16 χρώματα ταυτόχρονα στην οθόνη από μία παλέτα 512 χρωμάτων. Ο ήχος ήταν μονοφωνικός τρικάναλος και, το καλύτερο, στην τιμή του μηχανήματος περιλαμβανόταν το περίφημο για τα δεδομένα της εποχής (και όχι μόνο) ασπρόμαυρο, υψηλής ευκρίνειας monitor της Atari. Τον ίδιο καιρό, ο "πολύς" (στα χαρτιά) Apple Macintosh, με μονόχρωμη οθόνη χαμηλότερης ανάλυσης, 128ΚΒ μνήμης RAM, χωρίς δυνατότητα απεικόνισης χρωμάτων, κόστιζε - κρατηθείτε - 2.495 δολάρια! Με απλά λόγια, μπορούσε κανείς αντί να αγοράσει τον υποδεέστερο Macintosh να αποκτήσει 3 (!) Atari ST και να του μείνουν και 98 δολάρια ρέστα για να τα φάει σε... Φουντούνια!
Η Amiga 1000 από την άλλη - καθώς λόγω τεχνικών χαρακτηριστικών αυτή ήταν ο πραγματικός αντίπαλος του ST - άρχισε να κυκλοφορεί μαζικά μερικούς μήνες αργότερα, στην τιμή των 1.285 δολαρίων (χωρίς οθόνη). Ήτοι, 486 δολάρια πιο ακριβή και με 256ΚΒ μνήμης λιγότερα. Αν βάλετε στην όλη εξίσωση και το γεγονός ότι η 1000άρα φόρτωνε ΚΑΙ Kickstart αλλά ΚΑΙ Workbench από τη δισκέτα στην RAM, καταλαβαίνετε για τι καθυστέρηση μιλάμε και πόσο λίγη μνήμη έμενε τελικά ελεύθερη στον χρήστη...
Αν σταθούμε λοιπόν στα όσα παρέθεσα στις 2 προηγούμενες παραγράφους, γίνεται εύκολα κατανοητό ότι με μόνο γνώμονα τη λογική ο ST θα έπρεπε να συντρίψει τους αντιπάλους του και, κυρίως, τον Macintosh. Κι όμως, αυτό δεν συνέβη. Αυτό που τελικά έγινε ήταν ότι το μηχάνημα με το ανώτερο hardware (Amiga 1000) κυριολεκτικά πάτωσε σε πωλήσεις, ο φθηνός, αξιοπρεπής και "τίμιος" Atari ST πούλησε λίγο στην Αμερική και πολύ περισσότερο στις Ευρωπαϊκές χώρες και, ο με διαφορά χειρότερος και ακριβότερος όλων Apple Macintosh κράτησε την Apple ζωντανή για 12 ολόκληρα χρόνια, μέχρι το 1997 όταν και επέστρεψε ο Steve Jobs στην εταιρία! Εντάξει, η Apple "το είχε" ανέκαθεν με το marketing, αλλά αυτό που συνέβη με τον Macintosh είναι πραγματικά ανήκουστο: ήταν κατά πολύ κατώτερος και κατά ακόμα περισσότερο ακριβότερος των ανταγωνιστών του κι όμως αποτέλεσε το εναρκτήριο μοντέλο μιας υπερεπιτυχημένης σειράς υπολογιστών, που συνεχίζει να κυκλοφορεί ακόμα και στις μέρες μας (χωρίς φυσικά την παραμικρή τεχνολογική συγγένεια). Από την άλλη, οι Amiga και Atari έχουν χαθεί στη λήθη και μόνο "πειραγμένοι" σαν τους ρετρο-χομπίστες ασχολούνται πλέον με τα μηχανήματα αυτά. Αλλά ας επιστρέψουμε στην ιστορία μας...
Όσο δεν εκτιμήθηκε στην πατρίδα του ο Atari ST τόσο εκτιμήθηκε στην Γηραιά Ήπειρο, όπου και αποτέλεσε και την λογική "αναβάθμιση" όσων χρηστών ήθελαν να μετακινηθούν από τα 8bits (Sinclair ZX Spectrum, Commodore 64, Amstrad CPC, Acorn BBC & Electron) στα 16bits. Ήδη, από τα τέλη του 1985 οι πρώτοι STs άρχισαν δειλά-δειλά να μπαίνουν στα σπίτια των κομπιουτεράδων, με αποτέλεσμα, αρκετά σύντομα, να αρχίσει να ανθεί η παραγωγή software για το μηχάνημα. Κι όταν μιλάμε για software ναι μεν εννοούμε κάθε λογής εφαρμογές αλλά, κυρίως, παιχνίδια!
Φτάνοντας στο 1987, ο ST είχε εγκαθιδρύσει μια αξιοζήλευτη βάση χρηστών (κυρίως) στην Ευρώπη. Ο Macintosh είχε μονοπωλήσει την Αμερικάνικη αγορά και η Amiga, ο υπολογιστής με το ανώτερο hardware, η dream machine της Commodore, δεν υπήρχε πουθενά στον χάρτη. Τότε ήταν που οι υπεύθυνοι της Commodore πήραν μία απόφαση που έμελε να αλλάξει αν όχι τον ρου της ιστορίας, τουλάχιστον τον υπολογιστή που θα κυριαρχούσε στα 16bits. Τι έκαναν; Δημιούργησαν 2 νέες σειρές Amiga, με την πρώτη να απευθύνεται στους home χρήστες και την δεύτερη στους επαγγελματίες. Κυκλοφόρησαν έτσι τις Amiga 500 και 2000 και σταμάτησαν την παραγωγή της Amiga 1000 η οποία πλέον ήταν ακριβότερη αλλά και... χειρότερη (λιγότερη μνήμη RAM, το Kickstart σε δισκέτα) από την 500άρα! Βλέπετε, στο διάστημα των 2 αυτών ετών που μεσολάβησαν από τότε που πρωτοπαρουσιάστηκαν οι ST και Amiga 1000, οι τιμές των μνημών RAM είχαν μειωθεί κατά πολύ, με αποτέλεσμα η Amiga 500 να διαθέτει 512ΚΒ μνήμης και να κοστίζει μονάχα 699 δολάρια (χωρίς οθόνη), τιμή χαμηλότερη από αυτήν με την οποία λανσαρίστηκε ο ST. Και εδώ πλέον φτάνουμε στην πλέον κρίσιμη καμπή της ιστορίας που έχει να κάνει με - τι άλλο; Την αντίδραση της Atari.
Βάλτε τα λίγο κάτω και σκεφτείτε πώς έχει η κατάσταση: η Atari έχει κερδίσει σημαντικό κομμάτι της αγοράς, έχει ήδη αντικαταστήσει τον ST με τους 520STFM (ουσιαστικά το ίδιο μηχάνημα, αλλά με τη λογική όλα-σε-ένα όπως και η Amiga 500) και 1040STF (ίδιος με τον 520, αλλά με 1ΜΒ μνήμης RAM) και ξαφνικά εμφανίζεται η Amiga 500. Η Amiga είναι κοινό μυστικό ότι έχει καλύτερο, πιο "πλήρες" hardware, ότι έχει δυνατότητες preemptive multitasking κι άλλα τέτοια ωραία, και πλέον διατίθεται και σε μια τιμή που δεν μπορεί να χαρακτηριστεί ως απαγορευτική. Το μόνο που της μένει, είναι να αποκτήσει και software, ώστε να αποτελέσει το απόλυτο "πακέτο". Οι οιωνοί, για πρώτη φορά μετά από 2+ χρόνια, είναι θετικοί.
Τι κάνει λοιπόν η Atari στην φάση αυτή; Ποια είναι η κίνηση-ματ του Jack και των υιών του για να αποτρέψουν την επέλαση της Amiga; Καμία! Ναι, καλά διαβάσατε, καμία! Κανένα άγχος, κανένας προβληματισμός, σχέδια για "μεγάλα" μηχανήματα (Atari Mega ST, TT κλπ) αλλά επί της ουσίας, τίποτα! Η Amiga 500 ξεχύθηκε σαν χείμαρρος στην αγορά και οι εταιρίες παραγωγής παιχνιδιών άρχισαν εν μία νυκτί να την υποστηρίζουν με νέους τίτλους. Ο υπολογιστής που όταν παρουσιάστηκε, το 1985, ήταν "10 χρόνια μπροστά απ' την εποχή του" όπως υποστήριζαν οι δημιουργοί του, θα κατάφερνε πλέον να κερδίσει τη θέση που του άρμοζε στην αγορά με άρμα του τα... παιχνίδια! Όπως και ο ST λίγο νωρίτερα, έτσι και η Amiga εδραίωσε την κυριαρχία της χάρη (σε συντριπτικό ποσοστό) στα video games. Κι αν η επιτυχία του ST ήταν η λογική εξέλιξη καθώς οι χρήστες μετακινούνταν από τα 8 στα 16bits, αυτή της Amiga είχε και κάποιον άμεσα θιγόμενο που, φυσικά, δεν ήταν άλλος από τον ίδιο τον Atari ST!
Όταν τελικά η Atari αποφάσισε να αντιδράσει, ήταν πια πολύ αργά. Η απάντηση της Atari στην Amiga 500 ήταν ο Atari STE: ένας υπολογιστής που ουσιαστικά είχε τα χαρακτηριστικά της 500άρας που έλειπαν από τον ST (στερεοφωνικός PCM ήχος, 4096 χρώματα, blitter, υποστήριξη Genlock) αλλά έφτασε στην αγορά ολίγο τι αργοπορημένος, προς το τέλος του 1989, γύρω στα 2+ χρόνια μετά τη μεγάλη του αντίπαλο, τόσο όσο χρειαζόταν ώστε να μη μπορεί πλέον να αναστραφεί η κατάσταση. Ο πόλεμος των 16bits είχε λήξει, και μεγάλη νικήτριά του ήταν η Amiga. O Atari STE το μόνο που κατάφερε ήταν να αποδείξει ότι η Atari μπορούσε, αλλά άργησε. Αν είχε κυκλοφορήσει 2 χρόνια νωρίτερα, ώστε να βρίσκεται απ' την αρχή απέναντι στην Amiga 500 και έχοντας στο τσεπάκι του το σεβαστό user base και την αξιόλογη software βιβλιοθήκη του ST, θα ήταν μάλλον απίθανο να κατάφερνε να βρει τον δρόμο της στην αγορά η 500άρα. Το ότι τα κατάφερε, το χρωστάει, περισσότερο απ' όλους, στην ίδια την Atari. Και στον αργοπορημένο (και γι' αυτό αντιπαθή) STE...
Ηθικό δίδαγμα Νο.1: τα πάντα ήταν και είναι θέμα marketing, συγκυριών, κλπ. Δεν έχει μεγάλη σημασία ποιος πουλάει το καλύτερο προϊόν, παρά το ποιος θα πείσει τον καταναλωτή. Η άδικη επικράτηση του Macintosh απέναντι σε Atari 520ST και Commodore Amiga 1000 το αποδεικνύει περίτρανα...
Ηθικό δίδαγμα Νο.2: η πλειοψηφία αυτών που ακόμα υποστηρίζουν ότι "η Amiga ήταν το καλύτερο μηχάνημα" χωρίς να μπορούν να επιχειρηματολογήσουν επαρκώς επ' αυτού δεν ξέρουν την τύφλα τους. Αυτήν είχαν μεγαλώνοντας, σε αυτήν έπαιζαν, με αυτήν δέθηκαν συναισθηματικά, γι' αυτήν μας πρήζουν πλέον. Αν είχε επικρατήσει ο Atari ST ή ο Acorn Archimedes ή οποιοσδήποτε άλλος υπολογιστής, θα μας έλεγαν γι' αυτόν τώρα. Δεν το λένε επειδή είναι δεινοί computer users, ρέκτες της τεχνολογίας ή κάτι άλλο. Απλά, αυτό είχαν, αυτό υποστηρίζουν. Δυστυχώς ή ευτυχώς, ανέκαθεν η ιστορία γραφόταν από τους νικητές...
