Commodore 1541: more than just a disk drive

Πόσο ενδιαφέρον μπορεί να έχει ένα floppy disk drive; Πραγματικά, πόσο; Είναι μια συσκευή που απλά διαβάζει και γράψει δισκέτες, dummy τελείως, αφού όλη τη δουλειά την κάνει ο controller, έτσι δεν είναι;

Well, not exactly. Βλέπετε, στα πρώτα χρόνια της βιομηχανίας των υπολογιστών, τότε που η αποθήκευση σε δισκέτες ήταν μάλλον μια εξωτική ονείρωξη παρά μια καθημερινή ανάγκη, ο εκάστοτε κατασκευαστής κατέφευγε στις δικές του, κάποιες φορές ιδιαίτερες και εξεζητημένες λύσεις. Μία από αυτές τις λύσεις ήταν και το δημοφιλέστατο disk drive της Commodore που συνδεόταν σειριακά με όλη τη σειρά των 8μπιτων υπολογιστών της εταιρίας, το περίφημο 1541.

Το disk drive αυτό, ο (σχεδόν πανομοιότυπος) διάδοχος του 1540, διέθετε τον δικό του κεντρικό επεξεργαστή, έναν 6502 της MOS Technology. Διέθετε επίσης την δική του μνήμη RAM (2KB) και ROM (16KB) στην οποία βρισκόταν το Commodore DOS, και, επί της ουσίας, ήταν ένας αυτόνομος υπολογιστής με πρώτιστη και αποκλειστική χρήση του το να γράφει και να διαβάζει δισκέτες 5 1/4". "Αποκλειστική χρήση" είπα; Γράψτε λάθος.

Ναι, μάλιστα, λάθος φίλες και φίλοι, διότι πλέον, με την έλευση του Freespin, το 1541 μπορεί, πέρα από τη χρήση για την οποία σχεδιάστηκε και κατασκευάστηκε, να τρέχει και... demos! Προσέξτε, όχι να τα φορτώνει προκειμένου να τα εκτελέσει ένας Commodore 64 ή κάποιος άλλος υπολογιστής, αλλά να τα τρέχει το ίδιο! Ναι, καλά διαβάσατε. Ένα ακόμα οχυρό έπεσε, η μέρα που κάποιος Κύπριος κομμουνιστής θα εκλεγεί πρόεδρος των ΗΠΑ πλησιάζει!

Στα σοβαρά τώρα, το επίτευγμα του κυρίου Matthias Kramm είναι κομματάκι δύσκολο να το χωνέψει κανείς, καθώς μας κάνει να ξεχάσουμε ό,τι γνωρίζαμε μέχρι σήμερα, και μας στέλνει και πάλι στα θρανία της πρώτη (ρετροκομπιουτερικής) τάξης. Διότι, αν για κάτι θα βάζαμε το χέρι μας στη φωτιά θα ήταν το ότι ένα disk drive δεν αποτελεί εύφορο έδαφος για την ανάπτυξη και την εκτέλεση demos ρε γαμώτο! Ποτέ μη λες ποτέ, όμως...

Χρησιμοποιώντας την σειριακή θύρα ως έξοδο composite video και το βηματικό μοτέρ ως... γεννήτρια ήχου (μη γελάτε, σοβαρά τα γράφω) το 1541 στα χέρια του κυρίου Matthias Kramm αποδεικνύει ότι μπορείς να μάθεις στο γέρικο disk drive σου νέα κόλπα. Ακόμα κι αν αυτό έχει συμπληρώσει τα 39 έτη ζωής και βαδίζει προς το τεσσαρακοστό.

Μια και η σειριακή έξοδος του 1541 δεν είναι μια τυπική έξοδος composite video (βασικά είναι οτιδήποτε άλλο εκτός από έξοδος composite video), θα χρειαστεί να φτιαχτεί ένα custom καλωδιάκι, με 6πολικό din connector από την μία πλευρά (αυτήν του disk drive) και ένα κοινό, απλό RCA βύσμα από την άλλη (αυτή της οθόνης) σύμφωνα με το παρακάτω σχηματικό διάγραμμα:

Αυτό θα σας επιτρέψει να εκτελέσετε το Freespin και να απολαύσετε με τα ίδια σας τα μάτια αλλά και τα ίδια σας τα αυτιά αυτή τη μοναδική, την πρωτοφανή εμπειρία ενός oldschool styled demo να τρέχει από ένα floppy disk drive! Κάτι το οποίο σημαίνει ότι θα δείτε στην οθόνη σας εικόνες όπως αυτές που ακολουθούν, ενώ το stepper motor θα... rockάρει (Θεούλη μου, τι γράφω;).

Μην στέκεστε όμως μονάχα σε όσα έγραψα: προφανώς και αλήθεια είναι όλα όσα διαβάσατε μέχρι το σημείο αυτό, αλλά γνωρίζουμε όλοι πολύ καλά ότι μια εικόνα ισούται με χίλες λέξεις. Ένα video άραγε που αποτελείται από χιλιάδες εικόνες, με πόσες λέξεις ισούται; (εύκολο, τα frames του video επί χίλια!)

Μην απαντήσετε στην παραπάνω ερώτηση παγίδα. Προσπεράστε την και απλά παρακολουθείστε το video που ακολουθεί. Και καλού-κακού ας κρατάτε και λίγο την κάτω σιαγόνα σας γιατί υπάρχει σοβαρός κίνδυνος να την χάσετε, βλέποντας ένα floppy disk drive να ζωγραφίζει (μεταφορικά και κυριολεκτικά) επί της οθόνης και ακούγοντας ένα μοτέρ να παίζει μουσική. Φίλες και φίλοι, είναι πλέον καιρός να αναθεωρήσετε: το 1541 είναι πολλά περισσότερα από ένα απλό disk drive!

Οι Commodore ποζάρουν...

Ο Markus από την Στουτγκάρδη (aka Hamlet), στα πλαίσια ενός εργαστηρίου φωτογραφίας που έχει δημιουργήσει για άστεγους (ναι, σωστά διαβάσατε!), χρησιμοποίησε ως μοντέλα έναν Commodore 64C, ένα disk drive 1541-II και, κυρίως, ένα από τα τιμημένα τέκνα του "πολύ" Ira Velinsky, τον Commodore Plus/4. Όπως μπορείτε να δείτε και μόνοι σας, το αποτέλεσμα, ειδικά σε κάποιες από τις φωτογραφίες, είναι εντυπωσιακό. (Πηγή: Plus/4 World).

Final Cartridge III+ Rev. 2.1 (ή, πώς το καλό γίνεται ακόμη καλύτερο!)

Όπως (μάλλον) θα διαβάσατε πριν από 2 περίπου εβδομάδες, είχα κάνει αναλυτικό review του Final Cartridge III+ που κατασκευάζει ο ορμώμενος εκ Θεσσαλονίκης Δημήτρης (MasterGR). Εξετάζοντας προσεκτικά τα όσα προσφέρει η συγκεκριμένη συσκευή είχαμε καταλήξει στο συμπέρασμα ότι πρόκειται για εξαιρετική αγορά - και αυτό ακριβώς ίσχυε. Μέχρι την προηγούμενη εβδομάδα...

Την Πέμπτη 25/2 ήρθε στα χέρια μου το τελευταίο, ανανεωμένο Revision 2.1 του Final Cartridge III+ που κατασκευάζει ο Δημήτρης. Εξετάζοντάς το, διαπιστώνουμε ότι το καλό έγινε ακόμη καλύτερο, καθώς όχι μόνο διατηρήθηκαν όλα τα "καλούδια" της προηγούμενης έκδοσης, αλλά προστέθηκαν και καινούρια. Και δεν αναφέρομαι σε διορθώσεις ή αλλαγές που δύσκολα θα τις πάρει κανείς χαμπάρι, κάθε άλλο: το Revision 2.1 διαθέτει την έκδοση 2.0 του Desktop που, απλά, είναι πολύ ταχύτερη από την προηγούμενη και, το σημαντικότερο, 17 έξτρα ολοκαίνουρια προγράμματα στο menu TOOLS! Μάλιστα, τα 17 αυτά προγράμματα δεν είναι τυχαία, καθώς πρόκειται για ιδιαίτερα δημοφιλή tools και utilities από την "χρυσή" εποχή του Commodore...

Λοιπόν (βαθιά ανάσα), έχουμε και λέμε: Simon's BASIC, utilities για Filecopy και directory manipulation, utility για αντιγραφή ολόκληρης δισκέτας και utility για high-speed format δισκέτας σε 15 δευτερόλεπτα! Διαγνωστικό πρόγραμμα για το 1541 αλλά και για τον Commodore ολόκληρο και τα υποσυστήματά του. Πρόγραμμα ρύθμισης της κεφαλής του κασετοφώνου. Διαγνωστικο για την οθόνη. Πρόγραμμα συμπίεσης. Sprite editor. Logo/graphics editor και disk doctor. Και, τέλος, πρόγραμμα για τη δημιουργία menu με τα προγράμματα σε κάθε δισκέτα που καταλαμβάνει 0 blocks (όχι, δεν ξέρω πώς γίνεται αυτό!). Μιλάμε πραγματικά για ένα σκασμό από χρήσιμες εφαρμογές, που έρχονται να προστεθούν σε όλα όσα έκανε έτσι κι αλλιώς το Final Cartridge III+...

 

Ωραία λοιπόν, είναι προφανές ότι το Final Cartridge III+ Rev. 2.1 είναι το ένα και το απόλυτο cartridge που πρέπει να έχει στην κατοχή του οποιοσδήποτε χρήστης Commodore 64/128 ώστε να κάνει πρακτικά... τα πάντα! Και η τιμή αυτού; Ε, λοιπόν, εδώ είναι το καλό (καλά, όχι μόνο εδώ), καθώς η τελευταία και ανανεωμένη έκδοση του cartridge κοστίζει όσο ακριβώς και η προηγούμενη, ήτοι 27€! Για παραγγελίες, απορίες και οτιδήποτε άλλο μη διστάσετε να επικοινωνήσετε με τον Δημήτρη.

Simon's BASIC + Final Cartridge III = Final Cartridge III+ Rev. 2.1!

Λίστα πυκνωτών για Commodore 64 και disk drive 1541

Επειδή αρκετοί από εμάς που έχουμε συχνά πάρε-δώσε με hardware τριακονταετίας (και βάλε!) ασχολούνται με το ευγενές σπορ της αντικατάστασης των παλαιών ηλεκτρολυτικών πυκνωτών, παραθέτω μια λίστα με τους πυκνωτές που πρέπει να προμηθευτείτε εφόσον θέλετε να προβείτε σε recap του Commodore 64 και/ή του 1541 σας (Πηγή: Technologically Induced Coma).

Commodore 64 Rev C

QTY               VAL                 OLD-rate     NEW-rate              

12                    10μf                 25v                 35v                          
1                      10μf                 16v                 25v                          
1                      470μf               6,3v                6,3v                        
1                      100μf               16v                 25v                          
1                      2200μf             16v                 40v                          
1                      470μf               25v                 35v                          
1                      1000μf             25v                 35v                          


Disk drive 1541 (πρώτα μοντέλα)

QTY               VAL                 OLD-rate     NEW-rate              

1                    6800μf                25v                 35v                        
1                    4700μf                16v                 25v                        
2                    1μf                      50v                 63v                        
2                    47μf                    16v                 25v                        
1                    100μf                  16v                 25v                        
1                    220μf                  10v                 25v                        

Διαγνωστικό Cartridge για το 1541

H Shareware Plus κυκλοφόρησε ένα διαγνωστικό cartridge για το disk drive 1541. Το cartridge αυτό λειτουργεί σε Commodore 64 (ή σε Commodore 128/128D σε C64 mode) και δίνει αρκετές και πολύ χρήσιμες δυνατότητες, όπως έλεγχο κεφαλής, εισαγωγή/εκτέλεση εντολών disk drive, γρήγορο format, έλεγχο ταχύτητας και πολλά-πολλά ακόμα.

Το 1541 Diagnostic Cartridge μπορείτε να το προμηθευτείτε στην τιμή των 20 λιρών Αγγλίας, στην οποία συμπεριλαμβάνονται και τα έξοδα του ταχυδρομείου. Για περισσότερες πληροφορίες, επισκεφθείτε το site της Shareware Plus (πηγή: Indie Retro News).

Alignment Check :
Reads and reports the current track the actual track read and the difference between them

Show Bam :
Displays the disks complete block allocation map on screen

Disk Command :
Quickly send the disk drive a dos command and see the status

Directory :
Reads and displays the disks directory on screen

Error Scan :
Reads tracks 1 to 35 and reports any bad sectors

Fast Format :
Enter a disk name and ID, formats a disk in 10 seconds

Head Exerciser :
Complete control over the disk drives read/write head

Send IO :
Sends the IO command to the disk drive and displays the status

Reverse Knock :
Performs a reverse head knock test on the disk drive

Speed Check :
Shows the disk drives normal speed current speed and the difference

Performance Test :
Automatically performs a mechanical and dos test the disk drive.

Validate Disk :
Runs the validate command on the disk.

Sector View :
Simple and easy to use disk track & sector display. - See more at: http://www.indieretronews.com/2016/02/1541-diagnostic-cartridge-if-youve-got.html#more

Cassiopei

Θα ήθελα, ξεκινώντας, να σας μιλήσω για μια μικρή - και θαυματουργή! - συσκευή που απέκτησα πριν από ένα χρόνο περίπου, η οποία ονομάζεται Cassiopei.

Το Cassiopei αποτελεί έναν εξομοιωτή κασετοφώνου για τον Commodore 64. Και τον Commodore 128. Και τους Commodore 16/Plus-4. Και τον VIC-20. Και τον Pet. Και τους CBM 3004, 3008, 3016 και 3032. Ναι, νομίζω ότι τελειώσαμε!

Το Cassiopei λοιπόν είναι μια μικροσκοπική συσκευούλα (δείτε τις φωτογραφίες για να καταλάβετε) που λειτουργεί ως εξομοιωτής κασετοφώνου για τους υπολογιστές που ανέφερα παραπάνω. Σε αντίθεση με άλλα παρεμφερή προϊόντα που κυκλοφορούν, το Cassiopei προσφέρει εξομοίωση με 100% ποσοστό επιτυχίας: ναι, ξεχάστε τα 90-95%, ξεχάστε τα 99%, ξεχάστε τα 99,99% στα οποία το 0,01% τύχαινε πάντα σε σας - το Cassiopei προσφέρει 100% εγγυημένη εξομοίωση κασετοφώνου για τα (κάποτε) δημοφιλή μηχανήματα της Commodore. Τι σημαίνει όμως αυτό στην πράξη;

Καταρχάς να διευκρινίσουμε ότι, λόγω της περιορισμένης εσωτερικής του μνήμης (8ΜΒ) που δεν αναβαθμίζεται, το Cassiopei "αισθάνεται" καλύτερα με αρχεία .PRG, καθώς αυτά έχουν πολύ μικρό μέγεθος (το πραγματικό μέγεθος του προγράμματος, ήτοι <64ΚB). Τα αρχεία αυτά μπορούν να περαστούν στο Cassiopei μέσω PC και USB σύνδεσης, χρησιμοποιώντας την εφαρμογή Cassiopei Manager. Μπορείτε να περάσετε εκατοντάδες τέτοια αρχεία μέσα στο Cassiopei και - εδώ είναι το καλό! - όχι μόνο για Commodore 64, αλλά και για όλα τα άλλα μοντέλα Commodore που σας έγραψα παραπάνω. ΤΑΥΤΟΧΡΟΝΑ! Ναι, σωστά διαβάσατε, το Cassiopei κρατάει στη μνήμη του ταυτόχρονα όλα τα images που του έχουμε περάσει και, ανάλογα με το μοντέλο υπολογιστή στο οποίο το συνδέουμε, μας εμφανίζει τα αντίστοιχα images! Κοινώς, με αυτή την πολύ μικρή συσκευούλα μπορούμε να κουβαλάμε μαζί μας μια σεβαστή βιβλιοθήκη παιχνιδιών και εφαρμογών για όλα τα 8bit μοντέλα της Commodore ταυτόχρονα!

Ο τρόπος που λειτουργεί το Cassiopei είναι ιδιαίτερα απλός και εύχρηστος: αφού συνδέσουμε τη συσκευή στο cassette port του εκάστοτε υπολογιστή (οι Commodore 16 και Plus-4 χρειάζονται ειδικό ανταπτοράκι λόγω της διαφορετικής υποδοχής), δίνουμε LOAD "" και <ENTER> και πατάμε το κουμπάκι MENU πάνω στο Cassiopei. Τότε, ξεκινά και φορτώνεται ένα menu (διαφορετικό για το κάθε μηχάνημα) μέσω του οποίου - και με τη χρήση joystick ή πληκτρολογίου - διαλέγουμε το image που θέλουμε να φορτώσουμε. Κατόπιν, το image αυτό φορτώνεται με ταχύτητα 50πλάσια αυτής του κασσετοφώνου, καθιστώντας την εξομοίωση κασέτας του Cassiopei πολύ ταχύτερη από την ταχύτητα φορτώματος του disk drive!

Τα παραπάνω ισχύουν για τα αρχεία .PRG και δεν υπάρχει κάτι άλλο να πούμε, καθώς η εξομοίωση λειτουργεί σε ποσοστό 100% οπότε τα αποτελέσματα είναι απλά... εγγυημένα! Τι γίνεται όμως με τα multipart παιχνίδια; Εδώ αναγκαστικά θα πρέπει να χρησιμοποιήσουμε .TAP images, των οποίων η εξομοίωση είναι επίσης στο 100% και τα οποία φορτώνονται με την κανονική ταχύτητα της κασέτας. Έτσι λύνεται και το θέμα των multipart παιχνιδιών - μόνο που εδώ θα πρέπει να αναφέρουμε ότι τα αρχεία .TAP έχουν τεράστιο μέγεθος σε σχέση με τα .PRG και δεν μπορούμε να έχουμε πολλά τέτοια αρχεία αποθηκευμένα ταυτόχρονα στη μνήμη του Cassiopei. Ενδεικτικά, ένα .TAP αρχείο μπορεί να καταλάβει από το 1/16 μέχρι και το 1/4 της συνολικής μνήμης του Cassiopei (!) γεγονός που καθιστά τη χρήση .TAP αρχείων σχεδόν απαγορευτική (προς το παρόν όμως, γιατί αυτό μάλλον θα αλλάξει στο μέλλον - διαβάστε παρακάτω...).

Να αναφέρουμε συνοπτικά και μερικές άλλες δυνατότητες του Cassiopei. Το μικρό αυτό κουτάκι λοιπόν δίνει τη δυνατότητα για αποθήκευση προγραμμάτων (και πάλι με ταχύτητα 50πλάσια του κασσετοφώνου) καθώς και τη δυνατότητα development εφαρμογών στο PC και εκτέλεσής τους on the fly στον Commodore με τη χρήση του εξαιρετικού CBM Program Studio και με το Cassiopei συνδεδεμένο ταυτόχρονα στο PC και στον Commodore! Τέλος, τα Cassiopei έχει τη δυνατότητα ελέγχου διάφορων οικιακών συσκευών (!) μέσω του interface που διαθέτει στο πίσω μέρος του - για περισσότερες πληροφορίες δείτε τα εξαιρετικά videos στο site της συσκευής.

Σύμφωνα με τα όσα ανακοίνωσε ο δημιουργός του Cassiopei Jan Derogee, λίαν συντόμως το Cassiopei θα εμπλουτιστεί με δύο νέες δυνατότητες (το firmware του αναβαθμίζεται ευκολότατα μέσω PC). Η πρώτη απ' αυτές έχει να κάνει με την εκτέλεση συμπιεσμένων .TAP αρχείων, ώστε, με τον τρόπο αυτό, να λυθεί το πρόβλημα του μεγέθους τους. Η δεύτερη - εδώ είναι το πολύ καλό! - έχει να κάνει με τα αρχεία δισκέτας, τα .D64. Σύμφωνα λοιπόν με τον Jan Derogee, μέσα στους επόμενους μήνες το Cassiopei θα έχει τη δυνατότητα να μεταφέρουμε αρχεία .D64 προς εγγραφή σε πραγματικές δισκέτες μέσω του Commodore μας! Όπως καταλαβαίνετε αυτή η δυνατότητα δίνει λύσεις σε πάμπολλα θέματα και, κυρίως, μας επιτρέπει να αποφύγουμε την έξτρα αγορά κάποιου εξομοιωτή disk drive όπως είναι τα Ultimate 1541, SD2IEC κλπ. Πραγματικά ανυπομονώ για τη στιγμή που θα κυκλοφορήσει το firmware update που θα δίνει αυτή τη δυνατότητα!

Τελειώνοντας, θα πρέπει να πω ότι οι συνολικές μου εντυπώσεις από το Cassiopei είναι κάτι παραπάνω από θετικές: η συσκευή κάνει πραγματικά ό,τι υπόσχεται, οι εφαρμογές που τη συνοδεύουν είναι αξιόπιστες και καλοφτιαγμένες και η ποιότητα κατασκευής της φέρνει περισσότερο σε εμπορικό προϊόν παρά σε κάποια ερασιτεχνική προσπάθεια. Είναι εντυπωσιακό, αλλά το Cassiopei δίνει την εντύπωση ότι είναι πιο στιβαρό από τον ίδιο τον... Commodore! Με τιμή που κυμαίνεται περί τα 40-45€ συμπεριλαμβανομένων των ταχυδρομικών, θεωρώ ότι το Cassiopei είναι το τέλειο συμπλήρωμα για τον Commodore σας - κι ας μην παραλείψουμε και τη ρετρό αίσθηση του φορτώματος από κασέτα με τις εναλλασσόμενες χρωματιστές γραμμές στο border!