Εντάξει, η αλήθεια είναι ότι δεν έχω αναφερθεί και λίγες φορές στους Genesis Project και στις δημιουργίες τους. Το Σουηδικό group μας έχει χαρίσει πολλές αξιομνημόνευτες παραγωγές και δεκάδες jaw dropping στιγμές στα 40 χρόνια που είναι ενεργό, αλλά φυσικά με αιχμή του δόρατος τις κυκλοφορίες της τελευταίας 20ετίας, οι οποίες, απλά... σπέρνουν.
Δεν είναι μονάχα ότι οι ταλαντούχοι αυτοί coders ξεπερνούν με ευκολία κάθε φορά τα όρια της πλατφόρμας - στην συντριπτική πλειοψηφία των περιπτώσεων του Commodore 64, που δείχνει να είναι με διαφορά το αγαπημένο τους μηχάνημα. Αυτό που τους κάνει να ξεχωρίζουν - τουλάχιστον στα δικά μου μάτια - είναι η απαράμιλλη αισθητική που συναντάμε στις παραγωγές τους, ειδικά στον τομέα των γραφικών. Δεν ξέρω πώς να το πω, αλλά οι pixel artists του group είναι κορυφαίοι στον κόσμο και μία ματιά στα καλύτερα έργα τους θα πείσει και τον πλέον δύσπιστο.
Σήμερα σκέφτηκα να σας κοινοποιήσω ένα demo του group στο οποίο ομολογώ πως νόμιζα ότι είχα αναφερθεί στο παρελθόν, αλλά τελικά δεν το είχα κάνει. Εκτός εάν τα έχω εντελώς χαμένα πια - κανείς δεν ξέρει τι να κάνει με ανθρώπους της ηλικίας μου και τα προβλήματά τους.
Το εν λόγω demo ονομάζεται No Bounds και ο τίτλος του είναι αντιπροσωπευτικότατος του περιεχομένου του, αφού τα μέλη των Genesis Project μας δείχνουν σε κάθε ευκαιρία ότι ο Commodore 64 δεν έχει όρια. Ή, ότι δεν υπάρχουν όρια στο τι μπορούν να κάνουν οι ίδιοι. Ή και τα δύο. Όπως και να έχει, όλα αυτά ισχύουν οπότε δεν θα χαλάσουμε τις καρδιές μας, ε;
Το No Bounds εμφανίστηκε στα πλαίσια του demoparty X 2023 όπου και κατέλαβε την 4η θέση. Δεν θα μιλήσω αυτή τη φορά για αδικίες κλπ καθώς στο συγκεκριμένο event το επίπεδο των παραγωγών ήταν υψηλότατο και θεωρώ ότι όσες εξ αυτών βρέθηκαν σε υψηλότερη θέση από το No Bounds το έκαναν με το σπαθί τους. Ωστόσο, το τελευταίο δεν παύει να είναι μία υπέροχη δημιουργία και σας καλώ να το απολαύσετε στο video που ακολουθεί ή, ακόμα καλύτερα, στον 64άρη σας, κατεβάζοντάς το από εδώ.
Καλά, το ότι ο 64άρης είναι η δημοφιλέστερη πλατφόρμα για τη δημιουργία demos το γνωρίζαμε εδώ και χρόνια. Και δεν είναι μόνο το ότι έχουν κυκλοφορήσει κυριολεκτικά χιλιάδες παραγωγές στα 44 χρόνια ζωής του μηχανήματος, ούτε καν το ότι σημαντικός αριθμός εξ αυτών είναι εντυπωσιακότατες. Είναι το ότι κάθε demogroup νιώθει ότι οφείλει στον εαυτό του να δημιουργήσει τουλάχιστον ένα αξιομνημόνευτο demo στην πλατφόρμα αυτή που αυτό ακριβώς είναι και το πιο δύσκολο, λόγω της τεράστιας ποικιλίας των τίτλων. Κι όμως, ξανά και ξανά, όλο και περισσότεροι βάζουν το λιθαράκι τους και η demo library του Commodore 64 μεγαλώνει ασταμάτητα.
Αυτό φυσικά έγινε και φέτος, στα πλαίσια του demoparty X 2026 στο οποία παρουσιάστηκαν αρκετές νέες δημιουργίες. Και μία εξ αυτών είναι και το Kamishibai από τους Atlantis. Ένα demo που θα το παρακολουθήσετε με μία ανάσα (ΟΚ, τρόπος του λέγειν, μη βαράτε)!
Βλέπετε, στο Kamishibai οι Atlantis θέλουν να μας διηγηθούν μία ιστορία και το κάνουν επιλέγοντας μία εξόχως ενδιαφέρουσα προσέγγιση: με μια σειρά από σεκάνς που διαρκούν ελάχιστα δευτερόλεπτα και που διαδέχονται η μία την άλλη σε ρυθμούς... πολυβόλου, μη δίνοντας καν τη δυνατότητα στο θεατή να αξιολογήσει καλά-καλά το τι ακριβώς είδε ή άκουσε. Γρήγορη μπιτάτη μουσική, ταχύτατο animation, πανδαισία χρωμάτων - ναι, και τα δεκαέξι, τι θέλετε τώρα; - οδηγούν σε ένα συνολικό αποτέλεσμα που σε αφήνει με την εντύπωση ότι οι Atlantis σε... έπιασαν από τα μούτρα και δεν σε άφησαν παρά μονάχα όταν ολοκληρώθηκε και η 3η πλευρά δισκέτας από αυτές που απαρτίζουν το Kamishibai. Είναι στ' αλήθεια, εντυπωσιακό.
Το Kamishibai είναι από τα λίγα demos που ξεχωρίζουν για το σενάριο και το storytelling τους και όχι για τον τεχνικό τους τομέα. Όχι ότι κι αυτός πάει πίσω, αλλά δεν βλέπεις και πράγματα που να σε αφήσουν με το στόμα ανοιχτό. Έτσι νομίζω, τουλάχιστον: όλα γίνονται όπως έγραψα και παραπάνω πολύ γρήγορα για να τα αξιολογήσεις!
Όπως και να 'χει δείτε το - ακολουθεί παρακάτω το video - και απολαύστε το. Και μια και είχαμε αρκετές νέες κυκλοφορίες στα πλαίσια του Χ 2026 λογικά θα σας παρουσιάσω και κάποια άλλη από αυτές μία από τις επόμενες μέρες, οπότε... αναμείνατε στο refresh button του browser σας!
Αναμενόμενο δεν το λες, αλλά κάπου είναι λογική κίνηση: η νέα, υπό Perifractic Commodore, ανακοίνωσε νέο προϊόν και αυτό δεν είναι άλλο από τον Commodore 64C! Αν και ο "ψωμιέρας" θεωρείται ο κλασσικός 64άρης, η αλήθεια είναι ότι ο C64C παραγόταν επί περισσότερα χρόνια και πούλησε περισσότερα κομμάτια τελικά. Μην πω ότι προσωπικά τον θεωρώ και σαφώς ομορφότερο και με πάρουν στο κυνήγι οι πιο παραδοσιακοί!
Απ' ότι έχει ακουστεί ο Perifractic εδώ και καιρό βρισκόταν σε επικοινωνία με όσους έχουν τα δικαιώματα για το brand (και όχι μόνο) της Amiga, αλλά με τον κατακερματισμό και τον παραλογισμό που υπάρχει ο άνθρωπος δεν μπόρεσε - αναμενόμενα - να βρει άκρη, οπότε προχώρησε στην ανακοίνωση του νέου Commodore 64C τελικά.
Ο καινούριος υπολογιστής μπορεί να προπαραγγελθεί άμεσα και κυκλοφορεί και αυτός σε 3 flavors, όπως και ο Commodore 64 Ultimate. Δηλαδή ή αγοράζει κανείς το ανοιχτό κρεμ, κλασσικό μοντέλο (στην Commodore το χαρακτηρίζουν ως Beige) ή κάποιο από τα Starlight ή Founders edition. Όλα τα μοντέλα έχουν τις ίδιες τιμές με τα αντίστοιχα του Commodore 64 Ultimate και η ονοματολογία τους είναι αναμενόμενα "Commodore 64C Ultimate" + "Beige/Starlight/Founders Edition".
Οι αποστολές του Commodore 64C Ultimate θα ξεκινήσουν τον Σεπτέμβριο του τρέχοντος για όσους έχουν προπαραγγείλει τον υπολογιστή και, όπως έγινε γνωστό, τα cases κατασκευάζονται χρησιμοποιώντας τις original μήτρες από τον C64C του 1985. Τα τεχνικά χαρακτηριστικά του μηχανήματος είναι ακριβώς τα ίδια με αυτά του Commodore 64 Ultimate, πράγμα που σημαίνει ότι... κάνει τα πάντα!
Άντε, και με έναν Commodore 128 Ultimate του χρόνου!
Τον περασμένο Σεπτέμβριο είχα προπαραγγείλει έναν Commodore 64 Ultimate για λογαριασμό ενός καλού μου φίλου, ο οποίος μάλιστα μου πρότεινε να τον παραλάβω εγώ, να τον δοκιμάσω ενδελεχώς και να καταγράψω τις εντυπώσεις μου σε ένα αναλυτικό review στο Retro Planet και μετά να του τον δώσω. Η πρόταση ήταν πολύ καλή για να την αρνηθώ και έτσι προχώρησα στην παραγγελία και όλα πήραν το δρόμο τους.
Σε αντίθεση με όσα μας είχε υποσχεθεί ο Mr. Commodore (κατά κόσμον Chris Simpson aka Retro Perifractic) ο υπολογιστής δεν έφτασε στα χέρια μου πριν τις γιορτές αλλά λίγο μετά από την ολοκλήρωση αυτών, στις 19/1. Μικρό το κακό για μένα καθώς έτσι κι αλλιώς εκείνες τις μέρες δεν είχα ελεύθερο χρόνο ώστε να ασχοληθώ με τον C64U εάν τον είχα παραλάβει, αλλά καταλαβαίνω και κάποιους άλλους (τους περισσότερους, λογικά) που θα ήθελαν έναν ολοκαίνουριο 64άρη μπροστά στο Χριστουγεννιάτικο δέντρο τους. Τι να κάνεις, έτσι ήρθαν τα πράγματα τελικά οπότε... κάλιο αργά παρά ποτέ - έτσι δεν είναι; Αφήστε που 3-4 εβδομάδες καθυστέρηση στο σύμπαν του retro computing θεωρούνται εντελώς αμελητέα ποσότητα - ρωτήστε και τους Αμιγκάδες που έχουν καεί στο χυλό δεκάδες φορές στο παρελθόν.
Επιστρέφοντας στον Commodore 64 Ultimate που παρέλαβα χθες, είπα να τον ξεπακετάρω σήμερα να δω σε τι κατάσταση είναι, εάν είναι τα πάντα εντάξει δηλαδή και να βγάλω και μερικές φωτογραφίες για να μοιραστώ μαζί σας. Περιέργεια μεγάλη δεν είχα είναι η αλήθεια, καθώς έχω δει μέχρι σήμερα τόσα videos με δοκιμές/παρουσιάσεις του μηχανήματος που είναι σα να τον χρησιμοποιώ εδώ και μήνες!
Με χαρά διαπίστωσα ότι περιλαμβάνονται τα πάντα στη συσκευασία του υπολογιστή και ότι αυτός βρίσκεται σε άψογη κατάσταση. Και όχι, μη νομίζετε ότι αυτό είναι δεδομένο: ο φίλος, γείτονας και συνεργάτης στο Retro Planet Λευτέρης Τ. παρέλαβε χθες το δικό του μηχάνημα το οποίο, αν και η συσκευασία δεν είχε ούτε μία αμυχή, ήρθε με σπασμένο case! Οπότε μη θεωρείτε τίποτα δεδομένο...
Πέρα από τον ίδιο τον Commodore 64 Ultimate σκέφτηκα να φωτογραφίσω μαζί του και τον TheC64 της Retro Games Ltd που έχω εδώ και καιρό στην κατοχή μου. Θα παρατηρήσετε και εσείς στις φωτογραφίες ότι τα 2 μηχανήματα έχουν πολύ διαφορετικά χρώματα, με τον TheC64 να δείχνει σαφώς πολύ πιο κίτρινος. Άραγε κιτρίνισε με τον καιρό ή έτσι ήταν από την αρχή; Δύσκολο να πω τώρα πια (δεν το θυμάμαι) πάντως το μηχάνημα το είχα στο κουτί του με το προστατευτικό του κάλυμμα από τότε που το αγόρασα εκτός από τον καιρό του lockdown που το χρησιμοποιούσα σε καθημερινή βάση. Άρα έμεινε εκτεθειμένος σε ηλιακές ακτίνες και λοιπές περιβαλλοντικές συνθήκες για κάποιους μήνες και ίσως να κιτρίνισε γι' αυτό το λόγο. Από την άλλη ίσως να ήταν έτσι από την αρχή - ποιος ξέρει;
Αυτό που μπορώ να πω με βεβαιότητα είναι ότι ο Commodore 64 Ultimate δείχνει πολύ πιο "σωστός" και αρμονικός χρωματικά, και θεωρώ ότι έχει τα χρώματα του πραγματικού 64άρη. Θα μου πείτε γιατί δεν έβγαλα να συγκρίνω το original μηχάνημα με τον C64U αντί του TheC64 που θα ήταν και το πιο σωστό; Διότι, πολύ απλά, ο μοναδικός "κανονικός" και κουτάτος "ψωμιέρας" που μου έχει απομείνει βρίσκεται στο βάθος του παταριού και θα έπρεπε να μπω σε μεγάλο κόπο και βάσανα για να τον κατεβάσω. Έτσι αρκέστηκα στον TheC64...
Αυτό που θέλω να καταθέσω σε ό,τι έχει να κάνει με τα 2 "σύγχρονα" μηχανήματα (C64U και TheC64) είναι ότι η αίσθηση του πληκτρολογίου του τελευταίου είναι σαφώς ανώτερη αυτής του Ultimate πράγμα που μεταξύ μας το περίμενα γιατί από την πρώτη μέρα που είχα στα χέρια μου τον υπολογιστή της Retro Games Ltd είχα αποκομίσει τις πλέον θετικές εντυπώσεις από αυτό. Όχι ότι το πληκτρολόγιο του C64U είναι άσχημο, κάθε άλλο, αλλά αυτό του TheC64 έχει την απόλυτη αίσθηση - τουλάχιστον για εμένα που έχω συνηθίσει σε σκληρά, θορυβώδη μηχανικά πληκτρολόγια. Και αν αναρωτιέστε, όχι, κανένα από τα δύο πληκτρολόγια (C64U και TheC64) δεν έχει την αίσθηση που είχε αυτό του original 64άρη: την θυμάμαι πολύ καλά σα να μην έχουν περάσει 40+ χρόνια και όχι, δεν είναι η ίδια.
Α, και κάτι άλλο: κάποια θέματα που υπήρχαν με την χρήση κόλλας για σταθεροποίηση της κασέτας/USB stick και του τροφοδοτικού μέσα στη συσκευασία σε ορισμένα μηχανήματα που δοκιμάστηκαν από YouTubers, στον C64U που παρέλαβα εγώ δεν υπάρχουν, οπότε όλα καλά.
Αυτά ως πρώτες εντυπώσεις. Για τα υπόλοιπα επιφυλάσσομαι αναλυτικό και ενδελεχές άρθρο σε μελλοντικό τεύχος του Retro Planet, όπως άλλωστε υποσχέθηκα και στον φίλο μου.
Άντε να τα εξηγήσεις τώρα σε κάποιον που δεν είχε την τύχη να τα ζήσει. Ας προσπαθήσω όμως, έστω και ένας να καταλάβει, κάτι θα έχω πετύχει. Για πάμε...
Στο πρώτο μισό της δεκαετίας του '80 η "φάση" με τα home computers στην Ελλαδίτσα ήταν όπως ίσως να φαντάζεστε, να έχετε ακούσει ή να έχετε διαβάσει: πολλοί χομπίστες, πολλά διαφορετικά μοντέλα, ειδικός - ελληνικός και μη - τύπος προσανατολισμένος περισσότερο σε αυτό που λέμε σήμερα hacking παρά στο gaming. Ο ZX Spectrum ξεχώριζε όχι μονάχα λόγω της χαμηλής τιμής του, αλλά και επειδή κουτσά-στραβά με λίγες ή πολλές παραχωρήσεις εδώ κι εκεί, έκανε το πάντα. Φυσικά, οι κάτοχοι Commodore 64 κοιτούσαν κάπως αφ' υψηλού όλους τους υπόλοιπους, καθώς το μηχάνημά τους ό,τι έχανε στην BASIC και στην ταχύτητα ανάγνωσης/εγγραφής από κασέτα ή δισκέτα το κέρδιζε και με το παραπάνω σε γραφικά, animation, δυνατότητες επέκτασης, "επαγγελματικό" πληκτρολόγιο και, φυσικά, ήχο. Εκεί ο 64άρης απλά δεν παιζόταν: ακόμα και αν σε κάποιον άλλο τομέα υπήρχε debate, στις ηχητικές και μουσικές δυνατότητες ήταν ο απόλυτος κυρίαρχος του παιχνιδιού. Μοιραία λοιπόν και εγώ, αν και πραγματικά δεν είχα το παραμικρό παράπονο από τον πιστό μου Spectrum τον οποίο και είχα προικίσει με πολύ software αλλά και αρκετά περιφερειακά, δελεάστηκα από τις οπτικοακουστικές αρετές του "ψωμιέρα" και ενέδωσα κάπου στις αρχές του '85, αν δεν κάνω λάθος. Βλέπετε, είχα δει - και ακούσει - τα πρώτα cracktros (που σημειωτέον τότε δεν υπήρχαν σε άλλους υπολογιστές) και είχα πάθει την πλάκα μου με την ομαλότητα της κίνησης, τη μουσική, τα sprites, το scrolling text και τα χρώματα σε raster bars κ.ά. που σου έδιναν την εντύπωση ότι ήταν πολύ περισσότερα από 16. Έτσι λοιπόν έδωσα πακέτο τον Spectrum με όλη του την προίκα για έναν ολοκαίνουριο, κουτάτο 64άρη με το original κασετόφωνό του και 3 παιχνίδια (Spy Hunter, Raid Over Moscow και The Way of the Exploding Fist).
Ο Commodore 64 έμεινε μαζί μου για ενάμιση χρόνο περίπου. Η αλήθεια είναι ότι είχα προλάβει να απολαύσω την όλη εμπειρία και πριν αποκτήσω τον δικό μου 64άρη, αφού ο τότε κολλητός μου είχε ήδη έναν τουλάχιστον 12-15 μήνες νωρίτερα και συχνά-πυκνά ξημεροβραδιαζόμασταν σπίτι του, παίζοντας, αντιγράφοντας ό,τι πρόγραμμα βρίσκαμε, πληκτρολογώντας ατέλειωτα listings (που στο τέλος δεν "έπαιζαν") και προσπαθώντας να χακάρουμε παιχνίδια και να βάλουμε στο menu τους τα ονόματά μας. Γενικώς τον είχα χαρεί τον "ψωμιέρα" αρκετά λοιπόν, ακόμα και πριν αποκτήσω τον δικό μου.
Κάπου στο 2ο εξάμηνο του '86, αποφασίσαμε με τον πατέρα μου να προχωρήσουμε στο επόμενο βήμα και να δοκιμάσουμε την εμπειρία των 16bits. Εκείνος είχε πολύ περισσότερο από μένα το μικρόβιο του computing, αλλά επικεντρωνόταν αποκλειστικά στον προγραμματισμό, με αποτέλεσμα να χρησιμοποιεί περισσότερο τον παρθενικό υπολογιστή που αποκτήσαμε ποτέ, τον TRS-80 CoCo με την εξαιρετική Extended Color BASIC, παρά τον Commodore 64. Συμφωνήσαμε λοιπόν να συγκεντρώσουμε και να πουλήσουμε τους υπολογιστές, τα περιφερειακά και το software που είχαμε, προκειμένου να μαζέψουμε ένα μέρος του ποσού που χρειαζόταν ώστε να αποκτήσουμε τον ένα και μοναδικό Atari 520ST με το ασπρόμαυρο high resolution monitor που το είχαμε δει και είχαμε χαζέψει. Έτσι λοιπόν και έγινε, και μετά από 15-18 μήνες περίπου αποχωρίστηκα τον Commodore 64 με (πολύ) βαριά καρδιά. Αλλά τι στο καλό, ο ST υποτίθεται ότι ήταν χρόνια μπροστά, δεν ήταν;
Η αλήθεια είναι ότι όντως ήταν. Μετά τους TRS-80 CoCo, ZX Spectrum και Commodore 64, το να χρησιμοποιείς ένα "διαστημικό" GUI όπως το GEM σε οθόνη ανάλυσης 640x400 pixels ήταν εμπειρία out of this world. Το περιβάλλον των "σοβαρών" προγραμμάτων (σχεδιαστικά, επεξεργαστές κειμένου) και των γλωσσών προγραμματισμού ήταν τόσο προχωρημένο συγκριτικά με ό,τι είχα δει μέχρι τότε, που χρειάστηκε να περάσουν πάνω από 10 χρόνια και να μεταβώ σε PC με 17άρα οθόνη για να βιώσω κάτι που έστω πλησίαζε αυτά που βίωνα στον ST. Αφήστε που μετά την εμπειρία του 1541 (το disk drive του C64) και των εντολών τύπου LOAD "*",8,1 το να δουλεύεις με τις 3,5" δισκέτες του Atari σε ένα περιβάλλον που έκανε αντιγραφή, μετακίνηση, δημιουργία φακέλων κλπ παιχνιδάκι ήταν κάτι που σε έκανε να νιώθεις ότι είχες πάρει μετάθεση από το Κακοσάλεσι στο USS Enterprise!
Όλα αυτά λοιπόν ήταν υπέροχα, εξαιρετικά, εξαίσια. Ένα προβληματάκι υπήρχε μονάχα: δεν είχα παιχνίδια στον ST. Πέρα από μία έκδοση του Missile Command, ένα Pac-Man, το Brataccas και το Starglider υπήρχε το απόλυτο χάος, καθώς η συντριπτική πλειονότητα των ST games έτρεχε σε low resolution (320x200 pixels) και έγχρωμη οθόνη που εγώ απλά δεν διέθετα! Ούτε μπορούσα φυσικά να συνδέσω τον Atari στην τηλεόραση του σαλονιού, αφού η μόνη διαθέσιμη συνδεσμολογία (SCART) φυσικά και δεν υποστηριζόταν από την γερασμένη Grundig μας. Έτσι, από τον χρωματικό οργασμό, τα rasterbars, τα cracktros, το animation που ήταν πιο απαλό κι από μετάξι του 64άρη έμεινα με μία συνολική υπολογιστική εμπειρία της επόμενης ίσως δεκαετίας, αλλά χωρίς παιχνίδια! Το λες και βαρβάτη αλλαγή αυτό, έτσι δεν είναι;
Ευτυχώς για μένα, η βιντεοπαικτική αγρανάπαυση διήρκεσε μετά βίας ένα χρόνο, όσο χρειάστηκε δηλαδή για να μαζέψω τα χρήματα και να αγοράσω μία έγχρωμη οθόνη για τον ST. Δυστυχώς όχι εκείνη την υπέροχη τη δική του - SC1224 πρέπει να λεγόταν, αν δεν με απατά η μνήμη μου - αλλά μία Sanyo η οποία ήταν αξιοπρεπέστατη και οπτικά θύμιζε monitor της Commodore. Ε, και πλέον, άντε μαζέψτε με!
Την εποχή εκείνη είχε ανοίξει και το Atari Club, το οποίο, αν δεν κάνω λάθος, στεγαζόταν στο πατάρι (μην κάνετε ηλίθιους συνειρμούς, σας εκλιπαρώ) του Computer Market, γωνία Σολωμού με Μπόταση. Atari Club σήμαινε βασικά ότι με μία ελάχιστη συνδρομή μπορούσες να αντιγράψεις οτιδήποτε λαχταρούσε η ψυχή σου. And then some. Η πειρατεία λογισμικού στο ζενίθ της, να αντιγράφουμε απλά για να αντιγράψουμε φάση, ακόμα και παιχνίδια ή προγράμματα που δεν σκοπεύαμε να ασχοληθούμε πραγματικά ποτέ μαζί τους. Τολμώ να πω ότι αυτό που ενδόμυχα ανέμενα, ότι δηλαδή τα παιχνίδια του ST θα ήταν... εκατό φορές καλύτερα από αυτά του 64άρη, δεν το διαπίστωσα. Ναι μεν είχαν καλύτερα γραφικά υψηλότερης ανάλυσης (συνήθως) και υπήρχαν και κάποια που διέθεταν και αντίστοιχα καλή μουσική, αλλά αυτό που είχα στο μυαλό μου, κάτι σε στυλ "arcade perfect" αποδείχτηκε εντελώς ουτοπικό. Και νομίζω ότι ήταν αυτό ακριβώς το αγαπημένο μου από τα coin ops, το Bubble Bobble, που όταν το έπαιξα στον ST με απογοήτευσε. Γιατί σε επίπεδο γραφικών και ήχου ήταν μια χαρά, και σίγουρα ένας αδαής θα ξεγελιόταν, αλλά για hardcore Bubble Bobblers ήταν... Αφήστε το, μην ανοίγουμε πληγές τώρα...
Αν όμως τα παιχνίδια του ST δεν με ενθουσίασαν, βρήκα κάτι άλλο που πραγματικά με εντυπωσίασε. Και αυτά ήταν τα demos. Βλέπετε, μέχρι τότε, ακόμα και στον Commodore 64, demos δεν υπήρχαν (κι αν υπήρχαν, σίγουρα εμείς δεν είχαμε δει κάποιο). Μόνο τα cracktros επεδείκνυαν τις δυνατότητες του μηχανήματος, και με τρόπο μάλιστα που συνήθως ούτε τα games δεν κατάφερναν. Σκεφτείτε λοιπόν όταν πέτυχα το πρώτο demo, στον ST, πώς θα πρέπει να ένιωσα με γραφικά και χρώματα που ήταν κατά πολύ ανώτερα αυτών των cracktros του 64άρη! Μιλάμε για πρωτόγνωρη εμπειρία - και ταυτόχρονα για ένα demo που με τα σημερινά standards θα το αντιμετωπίζαμε με ατάκες του τύπου "μα είναι να γελάει κανείς". Και όμως τότε, το '88, ένα demo που στην ουσία ήταν περίπου σαν standalone polished cracktro, όχι απλά εντυπωσίαζε, αλλά το έβαζες να το δουν και οι φίλοι σου για να καταλάβουν γιατί είχες παρατήσει των πακτωλό των 8bit games για να μετακινηθείς στα 16bits. Να γιατί!
Μέχρι τότε κυριαρχούσε η εντύπωση πως ο Commodore 64 ηχητικά ήταν ό,τι καλύτερο είχε εμφανιστεί στον χώρο του home computing, καθώς συνδύαζε το εμβληματικό SID με εκατοντάδες μουσικές συνθέσεις απείρου ηχητικού κάλους, ποιότητα και ποσότητα δηλαδή που καμία άλλη πλατφόρμα δεν μπορούσε καν να ονειρευτεί ότι θα μπορούσε να πλησιάσει. Και, ξαφνικά, εμφανίζεται το The B.I.G. Demo των Exceptions (όπου B.I.G. σημαίνει - τι άλλο; - Best In Galaxy). Και τι έχουν κάνει οι μάγκες εκεί; Πέρα από κάτι εντυπωσιακούς textscrollers και έναν πακτωλό χρωμάτων έχουν μεταφέρει οι αθεόφοβοι δεκάδες από τις καλύτερες μουσικές συνθέσεις του Μπετόβεν της ηλεκτρονικής μουσικής, του ενός και μοναδικού Rob Hubbard, από τον 64άρη στον ST! Κι εκεί που θεωρούσαμε ότι το Yamaha YM2149F (για τους φίλους AY-3-8910 για να καταλαβαινόμαστε) ήταν πάνω-κάτω ό,τι είχαμε ακούσει στον Amstrad CPC, ξαφνικά βρισκόμαστε αντιμέτωποι με την απόλυτη ηχητική πανδαισία! Η αίσθηση είναι ότι ο ST ήρθε για να μείνει, το μηχάνημα τα σπάει! Αλλά είχε κι άλλο επεισόδιο η ιστορία...
Και κάπου εκεί, τέλη '88 με αρχές '89, ήρθε το The Union Demo. Μία παραγωγή-σταθμός στην ιστορία του ST, ένα megademo όπως θα το χαρακτηρίζαμε τότε, αποτελούμενο από parts που σε άφηναν με ανοιχτό το στόμα. Εδώ θα πρέπει να διευκρινίσω ότι τα demos τότε δεν ήταν όπως τώρα, δεν είχαν δηλαδή μία κεντρική ιδέα ή ένα θέμα ή μία ιστορία την οποία να ντύνουν με διάφορα εφέ. Τότε τα demos έμοιαζαν με εξελιγμένα cracktros που απλά προσπαθούσαν να καταρρίψουν κάποιο ρεκόρ (σε χρώματα on screen, κάποια undocumented ανάλυση οθόνης, πλήθος BOBs και πάει λέγοντας). Ακόμα - και αυτό κι αν είναι ανήκουστο για τις σημερινές παραγωγές - τότε τα περισσότερα demos απαιτούσαν να υπάρχει interaction με τον χρήστη. Τι λέτε γι' αυτό;
Έτσι λοιπόν στο The Union Demo ο χρήστης ελέγχει έναν... δίποδο μυρμηγκοφάγο (!), τον Charly, ο οποίος συναντάει διάφορες πόρτες. Σε κάθε μία που επιλέγει να μπει ανταμειβόμαστε με κάποιο part του The Union Demo. Και εδώ, πραγματικά, αυτά που βλέπουμε και ακούμε, για την εποχή είναι πρωτόγνωρα και ανεπανάληπτα. Είναι δύσκολο να διαλέξω τι με είχε εντυπωσιάσει περισσότερο: το sampled Beat 'dis των Bomb the Bass λίγο καιρό πριν κάνει το ίδιο το Xenon 2 με το Megablast; Τα 512 χρώματα που στα μάτια που είχαν συνηθίσει το πολύ σε 16 έδειχναν, απλά, άπειρα; Το - δεν ξέρω κι εγώ πόσων επιπέδων - ταχύτατο και ομαλότατο parallax scrolling; Οι τεράστιοι, πολύχρωμοι και χοροπηδηχτοί textscrollers; Τα υπέροχα tunes; Τι απ' όλα;
Ίσως, αν κάποιος τα δει και τα ακούσει όλα αυτά σήμερα έχοντας την εμπειρία, τη θέαση και τα ακούσματα όλων αυτών των ετών να πει "έλα μωρέ, και σίγα το πράγμα". Αλλά δεν είναι έτσι: προσπαθήστε να βάλετε τον εαυτό σας στη θέση εκείνη στο χρόνο που ακόμα δεν έχετε δει τίποτα σχετικό με demoscene πέρα από κάποια cracktros στον Commodore 64. Και μετά ακούτε τον ST στο The B.I.G. Demo να παίζει το μουσικό the very best of... του ρεπερτορίου του τελευταίου σε μία δισκέτα, και, πριν προλάβετε να συνέλθετε, τρακάρετε με το... θωρηκτό που λέγεται The Union Demo. Και με ανοιχτό το στόμα βλέπετε έναν πακτωλό χρωμάτων, υψηλή ανάλυση γραφικών, ταχύτατη και ασύλληπτα ομαλή κίνηση, πράγματα που κανένας έως τότε δεν είχε ξαναδεί. Πιστέψτε με, το The Union Demo ήταν η απτή απόδειξη ότι πέρα από το λιτό αλλά λειτουργικότατο GUI, πέρα από την... ατέλειωτη RAM, πέρα από την "άνετη" software συμβατότητα με PC και Macintosh, ο ST ήταν το μηχάνημα των υγρών ονείρων οποιουδήποτε εντυπωσιαζόταν από γραφικά, animation και synthesized μουσική. Ναι, ήταν γεγονός, ο Jack Tramiel, από το μετερίζι της Atari αυτή τη φορά, μας είχε φιλέψει με τον άξιο και αδιαμφισβήτητο διάδοχο του 64άρη. Ο τίτλος του βιβλίου του Jamie Lendino για τον ST, το "FaSTer Than Light" είναι απολύτως αντιπροσωπευτικός αυτού που εισπράτταμε εκείνα τα χρόνια ως χρήστες του ST. Δεν κοιτούσαμε κανέναν, δεν υπήρχε καν υποψία ανταγωνισμού. Φυσικά, όπως άπαντες γνωρίζουμε, αυτό σύντομα άλλαξε...
Εδώ όμως δεν θα αναφερθώ στην άσπονδη φίλη του ST που τελικά μάλιστα κέρδισε τη μεταξύ τους κόντρα και μάχη. Δεν είναι ανάγκη, άλλωστε: η "κυρία" αυτή έχει εισπράξει άπειρη αγάπη από τους ανά τον κόσμο ρετροκομπιουτεράδες και συνεχίζει να το κάνει. Και καλώς συμβαίνει αυτό, δεν θα πω το αντίθετο. Αλλά είναι mind blowing (δε μου έρχεται στα ελληνικά τώρα) το γεγονός ότι αυτό το υπέροχο μηχάνημα, αυτός ο γαμάτος 16μπιτος που αποτελούσε για κάποια χρόνια by far την πιο "τίμια" και ολοκληρωμένη υπολογιστική πρόταση, τώρα πια είναι σα να έχει χαθεί στη λήθη. Αν ακούσετε κουβέντες ή διαβάσετε απόψεις, όλοι οι "ψαγμένοι" λένε τι δεν μπορεί να κάνει ο ST - έχοντας πάντα ως μέτρο σύγκρισης το αντίπαλο στρατόπεδο και το gaming και demo πεδίο. Αλλά εδώ είναι το θέμα: τόση ώρα σας γράφω τι μπορούσε να κάνει αυτό το καταπληκτικό μηχάνημα, όχι τι ΔΕΝ μπορούσε να κάνει! Πώς και πότε βρεθήκαμε από τη μία πλευρά της κουβέντας στην απέναντι;
Διάβασα κάποτε την άποψη ότι τα τελευταία χρόνια οι (όποιες) παραγωγές της ST scene τρέχουν αποκλειστικά σε Atari STE γιατί έχουμε δει τα όρια του ST, δεν υπάρχει κάτι άλλο να δούμε. Διαφωνώ. Διότι όταν οι coders είχαν πραγματικά φτάσει στο σημείο να μπορούν να κάνουν παπάδες με το αρχικό hardware του '85, πλέον η μεγάλη μάζα των χρηστών είχε μεταφερθεί στο απέναντι στρατόπεδο. Και η ίδια η Atari έδωσε την χαριστική βολή, αντικαθιστώντας τον ST με τον STE. Καληνύχτα σας. Ποιος θα ασχολούνταν πια να φτιάξει κάτι στο επίπεδο του Vroom, του Lethal Xcess, του Enchanted Land, του Xenon 2, ακόμη και του Lotus, που έδειξαν ότι ο ST ήταν κατάλληλος για πολύ περισσότερα από το Flying Shark, το OutRun ή την άθλια μεταφορά του Shadow of the Beast. Στο τέλος της μέρας, τα πράγματα είναι απλά. Το μηχάνημα απλά δεν πήρε την αγάπη που του άξιζε. Ούτε από τους χρήστες, ούτε από τους developers, αλλά ούτε και από τους coders της demoscene πέρα από τα πρώτα 5-6 χρόνια της ύπαρξής του. Και είναι πραγματικά κρίμα, γιατί όποιος βίωσε την πραγματικότητα εκείνων των πρώτων χρόνων, ξέρει ότι ο ST άξιζε πολλά περισσότερα...
Α, και ολοκληρώνοντας να σας πω ότι έκανα την ευχάριστη διαπίστωση ότι τελικά αυτό που μόλις διαβάσατε είναι το 1.000στό post στο blog, και όχι το προηγούμενο όπως λανθασμένα σας είχα γράψει στην προηγούμενη ανάρτηση. Βλέπετε, το Blogger είχε μετρήσει στα posts και το τρέχον που ήταν σε μορφή προχείρου και δεν είχε "ανέβει" ακόμα. Οπότε ναι, για εμένα προσωπικά είναι πολύ περισσότερο appropriate να φτάνω το milestone των 1.000 αναρτήσεων με ένα post-σεντόνι για τον αγαπημένο μου Atari ST. Το αξίζει ο καημένος γιατί όλοι σχεδόν στο φτύσιμο τον έχουν τα τελευταία χρόνια...
Και κάτι τελευταίο: όσοι έχετε την περιέργεια να δείτε (σε εξομοίωση) όλα σχεδόν τα demos που κυκλοφόρησαν για τον ST, μπορείτε να το κάνετε μέσω αυτού εδώ του καταπληκτικού website. Ο Hatari τρέχει από τον browser, τα demos φορτώνονται ακαριαία, δεν χρειάζεται ούτε να κατεβάσετε ούτε να σετάρετε το παραμικρό. Και φυσικά δεν θα μπορούσα να σας αφήσω χωρίς το The Union Demo, έτσι δεν είναι;
Για όσους ακόμα αμφιβάλλουν για τις δυνατότητες του stock Atari ST, να υποδείξω αυτό εδώ, ακόμα και αν οι ίδιοι οι developers του δεν (δείχνουν να) καίγονται να το ολοκληρώσουν και να το κυκλοφορήσουν. Όχι ρε φίλε, πείτε ό,τι θέλετε, αλλά το μηχάνημα στα κατάλληλα χέρια μπορούσε - και μπορεί - να κάνει παπάδες!
Μπήκε λοιπόν για τα καλά το φθινόπωρο στις ζωές μας - σε επίπεδο τυπικό, όχι θερμοκρασιών φυσικά, στην Ελλάδα βρισκόμαστε άλλωστε - και ξεκίνησαν τα πρώτα demoparties της σεζόν και άρχισαν να σκάνε μύτη και τα πρώτα "διαμαντάκια". Δεν θα μπορούσα να χαρακτηρίσω αλλιώς το The Violators για τον Commodore 64 από τους γνωστούς και μη εξαιρετέους Censor Design, αφού οι τελευταίοι για ακόμα μια φορά μας έδειξαν πώς μπορούν να συνδυάζουν φρέσκες ιδέες, άψογη αισθητική και εντυπωσιακά εφέ σε μία παραγωγή που αντλεί τη θεματολογία της από τη δεκαετία του 1920 και την εποχή της ποτοαπαγόρευσης. Δεν το λες και θέμα που έχει... εξαντληθεί σε επίπεδο demos, έτσι δεν είναι;
Προσωπικά αυτό που με εντυπωσιάζει περισσότερο είναι το πώς αυτοί οι τύποι σκέφτονται "α, να κάνουμε αυτό" - στη συγκεκριμένη περίπτωση ας πούμε το εφέ παλιού φιλμ - και μετά απλά το υλοποιούν, κι ας έχουν να κάνουν με ένα μηχάνημα 43 ετών που, όπως και να το κάνεις, δεν μπορείς να πεις ότι έχει και hardware που σου "λύνει τα χέρια". Αλλά αυτά είναι λεπτομέρειες προφανώς για τους Censor Design που δημιουργούν εντυπωσιακές ψηφιακές σεκάνς με την ευκολία που εμείς, οι κοινοί θνητοί, μασάμε μία τσίχλα!
Είναι να βγάζεις το καπέλο σε αυτούς τους τύπους που καταφέρνουν να συνδυάζουν την προγραμματιστική τους δεινότητα με αυτή την υπέροχη αισθητική που χαρακτηρίζει τις παραγωγές τους χωρίς να ξεφεύγουν από την αρχική τους ιδέα και να παρουσιάζουν μία παραγωγή τόσο ολοκληρωμένη και εντυπωσιακή που αποτελεί παράδειγμα προς μίμηση. Μόνη παραφωνία στο The Violators είναι - ως συνήθως - το soundtrack αυτού, που ούτε εύηχο είναι αλλά ούτε και ταιριάζει στο θέμα του demo (ειδικά στην πρώτη πλευρά της δισκέτας). Γιατί, πείτε μου εσείς, πόση σχέση μπορούν να έχουν τα beatάκια με τους μαφιόζους έναν αιώνα πριν; Αλλά το έχω γράψει τόσες φορές που ακούγομαι πλέον σαν χαλασμένος δίσκος: όσο υπέροχα ήταν τα tunes που έντυναν τις gaming παραγωγές στα 80s, τόσο ανέμπνευστα είναι αυτά που συνοδεύουν τα demos του 21ου αιώνα (αναφέρομαι πάντα στον Commodore 64). Υπάρχουν φυσικά και οι ευχάριστες εξαιρέσεις, αλλά αυτές είναι, δυστυχώς, λιγοστές.
Πίσω στο The Violators όμως, που πραγματικά σας συστήνω να το τσεκάρετε σε πρώτη ευκαιρία. Είτε στο βιντεάκι που ακολουθεί είτε κατεβάζοντάς το από εδώ. Βάλτε τον ήχο στο mute (lol) και απολαύστε!
Το ότι σε 1-2 μήνες θα έχουμε τη δυνατότητα να αποκτήσουμε έναν νέο 64άρη από την επίσημη (πλέον) Commodore σίγουρα αποτελεί ένα κοσμοϊστορικό γεγονός για εμάς τους ρέκτες του retro computing που μεγαλώσαμε στην αγνή εκείνη εποχή που οι εφημερίδες είχαν μέγεθος σεντονιού, οι γυναίκες μεγαλύτερη τριχοφυΐα από τον (μακαρίτη) Χουάν Χιλμπέρτο Φούνες, τα τρόλεϊ ήταν ακόμα Alfa Romeo και τα σουβλάκια ήταν όντως πάμφθηνα. Αδημονώ να φτάσει η μέρα εκείνη που θα ανοίξω του κουτί του Commodore 64 Ultimate, θα μυρίσω (ναι ρε, τι ζόρι τραβάτε;) το περιεχόμενό του, θα ξεφυλλίσω το σπιράλ manual (αυτό μας υποσχέθηκαν) και θα χαϊδέψω το ολοκαίνουριο πληκτρολόγιό του πατώντας απαλά τα πλήκτρα και απολαμβάνοντας τον ήχο τους. Σίγουρα θα είναι μια μεγάλη στιγμή για όσους από εμάς συνεχίζουν να χρησιμοποιούν ακόμα και σήμερα τον "ψωμιέρα", τον εμβληματικό, τον μοναδικό, τον πλέον αναγνωρίσιμο και επιτυχημένο home computer όλων των εποχών. Και τον πιο εντυπωσιακό στην εποχή του, αν θέλετε την ταπεινή μου άποψη. "Τα καλύτερα έρχονται" θα μπορούσε να πει κάποιος, αλλά εμένα με ξέρετε, δεν ανήκω στους παθολογικά αισιόδοξους, οπότε θα αφήσω απλά να σχηματιστεί στο πρόσωπό μου ένα ανεπαίσθητο μειδίαμα και θα περιμένω την ώρα που θα έρθει ο κούριερ με τον Ultimate. Μέχρι τότε...
...λοιπόν, μέχρι τότε υπάρχουν εντυπωσιακά νέα, τα οποία μόλις σήμερα υπέπεσαν στην αντίληψή μου και θεωρώ καθήκον μου να τα μοιραστώ μαζί σας. Βλέπετε, είναι πλέον γεγονός ένα νέο graphical user interface για τον 64άρη, που ονομάζεται - λίγη φαντασία δεν θα έβλαπτε, αλλά δεν πειράζει - απλά "GUI64". "Και τι μ' αυτό;" θα αναρωτηθεί εύλογα κάποιος, αφού έτσι κι αλλιώς υπήρχε το GEOS από... πάντα. Δεν είναι ακριβώς έτσι, όμως...
Το GUI64, σε πλήρη αντίθεση με το GEOS που ήταν ένα αξιοπρεπέστατο graphical user interface για την εποχή του (αλλά αργό σαν συνέντευξη του Ντούσαν Μπάγεβιτς για όσους δεν το θυμάστε) έρχεται κατ' αρχάς σε cartridge image. Πράγμα που σημαίνει ότι μπορεί να ξεκινάει άμεσα μαζί με τον 64άρη και, όχι μονάχα αυτό, αλλά όλες οι λειτουργίες του εκτελούνται ακαριαία αφού δεν πρόκειται για modules που φορτώνονται από δισκέτα, αλλά από το (εικονικό ή πραγματικό) cartridge. Το κυριότερο όμως θετικό στοιχείο του GUI64 είναι ότι φτιάχτηκε έχοντας στο νου σύγχρονα γραφικά περιβάλλοντα, και λειτουργεί κατ' αυτόν ακριβώς τον τρόπο. Δηλαδή, πώς ήταν το Workbench 1.3 της Amiga; Καμία σχέση. Εδώ έχουμε ένα GUI με όλες τις δυνατότητες και τα χαρακτηριστικά που θα ζητούσε ένας χρήστης δανεισμένα και εκτελεσμένα με τρόπο που θυμίζει μία μίξη MacOS και Windows. Respect, γιατί οτιδήποτε άλλο υπήρχε μέχρι τώρα δεν είχε την παραμικρή σχέση από άποψη δυνατοτήτων και χρηστικότητας.
Επίσης, ένα ακόμα μεγάλο όπλο στο - φαινομενικά ανεξάντλητο - οπλοστάσιο του GUI64 είναι οι δυνατότητες που παρέχει στους χρήστες SD2IEC. Πρόσβαση, χρήση, δημιουργία, διαγραφή, αντιγραφή, μετακίνηση και μετονομασία subdirectories, mounting και χρήση disk images, file manipulation μέσα από τις τελευταίες, the lot. Πέρα δηλαδή από τον Commodore 64 Ultimate που μπορεί να μην ψήνονται να τον αγοράσουν όλοι εκεί έξω (σεβαστό), το GUI64 προσφέρει το απόλυτο πακέτο χρηστικότητας και λειτουργικότητας για όποιον διαθέτει ένα Kung-Fu Flash cartridge και ένα SD2IEC device. Και αυτός ο συνδυασμός είναι κάτι που πάρα πολλοί εκεί έξω ήδη έχετε και, όπως και να το κάνουμε, απευθύνεται στους χρήστες με τα πλέον ταπεινά βαλάντια, μεταμορφώνοντας κυριολεκτικά τον υπολογιστή τους.
Το GUI64 βρίσκεται αυτή τη στιγμή στην έκδοση 1.9 και θα είναι διαθέσιμο σε .CRT image για δωρεάν download από όλους, όταν θα κυκλοφορήσει και ο C64 Ultimate. Φυσικά, αν αποκτήσετε τον τελευταίο θα αποτελεί μέρος του software package το οποίο θα εμπεριέχεται στη συσκευασία του μηχανήματος. Φίνα!
Για να πάρετε μία - πολύ καλή - ιδέα των δυνατοτήτων του GUI64 παρακολουθήστε το παρακάτω βίντεο:
Update: μπορείτε να κατεβάσετε από τώρα το GUI64 v.1.9 απ' όσο διαπίστωσα. Σε cartridge image θα το βρείτε εδώ, σε disk image εδώ και σε standalone PRG αρχείο εδώ. Απολαύστε υπεύθυνα!
Ένα demoparty που ονομάζεται Edison; Προσωπικά δεν το είχα ξανακούσει, αν και φέτος, το ΠΣΚ που μόλις ολοκληρώθηκε, διοργανώθηκε για 14η φορά! Οπότε κακώς δεν το γνώριζα και πάμε παρακάτω.
Όντας χρόνια μπροστά από εμάς - σε κάθε επίπεδο, τολμώ να πω - οι Σουηδοί, δεν σκέφτηκαν απλά να βρουν μια τοποθεσία όπως-όπως, να κοτσάρουν και 2-3 κιτρινισμένες 500άρες κι έναν Amstrad με πράσινη οθόνη και καθάρισαν. Όχι. Νοίκιασαν πλοίο (M/S Borgila) - εννοείται ειδικά διαμορφωμένο για τη διοργάνωση events - για ένα demoparty to remember. Φυσικά, εννοείται και εξυπακούεται πως για να παρευρεθεί κάποιος στο Edison έπρεπε να πληρώσει εισιτήριο. Κάποια πράγματα είναι αυτονόητα για κάποιους λαούς. Στην Ψωροκώσταινα από την άλλη έχουμε το απόλυτο contrast όταν διοργανώνεται κάτι εντελώς δωρεάν, είναι στη γειτονιά μας, και παρόλα αυτά δεν κάνουμε τον κόπο να το τιμήσουμε και να το ενισχύσουμε με την παρουσία μας. Και κατά τα άλλα σου βγαίνει ο άλλος και σου λέει "εγώ είμαι αρρωστάκι με την όλη φάση". Ναι, καλά, αρρωστάκι όντως είσαι αλλά για άλλους λόγους μάγκα μου.
Αφήνοντας όμως τη γκρίνια στην άκρη (γιατί;) ας πάμε και στο θέμα της ανάρτησης, που δεν είναι άλλο από το νέο demo των Fairlight για τον ένα και μοναδικό big daddy του home computing, τον Commodore 64, που ονομάζεται Zone 5. Εντάξει, οι Fairlight δεν χρειάζονται συστάσεις, είναι ίσως το πιο γνωστό demogroup στην ιστορία και προσωπικά ακόμα θυμάμαι τα πρώτα τους cracktros στον 64άρη, κάπου εκεί γύρω στο '85.
Παρά την μακροχρόνια πορεία τους και τις πάμπολλες παραγωγές τους, και παρά την εκτίμηση που χαίρουν από όλη την retro κοινότητα, τολμώ να πω ότι συνήθως τα demos των Fairlight στερούνται αυτό το κάτι που θα τα κάνει να ξεχωρίσουν, αυτή δηλαδή την ιδανική ισορροπία μεταξύ τεχνικής, αισθητικής και ροής. Προσωπική μου άποψη είναι αυτή, δεν υποστηρίζω ότι ισχύει 100%, απλά εγώ αυτό έχω εντοπίσει. Και δεν είναι ότι ισχύει πάντα, αλλά τόσα χρόνια, με τόσα demos που έχουν φτιάξει, θα έπρεπε να έχουν το Top-10 τουλάχιστον σε Commodore 64 και Amiga, κάτι που προφανώς δεν ισχύει (ναι, ξέρω, παίζουν κι άλλοι). Αυτό δεν σημαίνει ότι δεν μας έχουν χαρίσει αριστουργήματα, απλά αυτά είναι λίγα αναλογικά με τον όγκο των παραγωγών τους, αυτό εννοώ, μην ξεσηκώνεστε!
Το Zone 5, χωρίς να υπόσχεται ότι θα αφήσει άπαντες με το στόμα ανοιχτό ή ότι θα βάλει νέα standards στις demo παραγωγές του Commodore 64, καταφέρνει ωστόσο να έχει ιδανική ροή και όμορφη αισθητική, όντας ένα συνολικό έργο που αξίζει να παρακολουθήσει κάποιος προκειμένου να κατανοήσει για τι είναι ικανός ο 64άρης - και οι Fairlight, φυσικά.
Στριμωγμένο σε 2 πλευρές δισκέτας το Zone 5 υπόσχεται να χαρίσει σε όσους ασχοληθούν μαζί του 6μιση λεπτά οχτάμπιτης μαγείας, 6μιση λεπτά με τον 6510, το VIC-II και το SID να δουλεύουν υπερωρίες προκειμένου να ικανοποιήσουν τις ορέξεις μας. Μπορείτε να το κατεβάσετε από εδώ ή να το παρακολουθήσετε στο παρακάτω βιντεάκι.
Θεωρώ απαράδεκτο σε κάποιον άνθρωπο που ανήκει στο ηλικιακό group που ασχολείται με το retro computing η λέξη "reflex" να μη φέρνει στο μυαλό πρώτα και πάνω απ' όλα το υπέροχο ομώνυμο τραγούδι των pop γιγάντων Duran Duran από το 3ο studio album τους, το εξαιρετικό Seven and the Ragged Tiger. Αλλά τώρα δεν θα μιλήσουμε (δυστυχώς) για τους Duran Duran, αλλά για το demogroup με το ίδιο όνομα, το οποίο, με την ολοκαίνουρια παραγωγή του (ντεμπουτάρισε στην Revision 2025) που ονομάζεται Signal Carnival, αποφάσισε να φέρει τα πάνω-κάτω.
"Κυριολεκτικά τα πάνω-κάτω" θα μπορούσε εύστοχα να συμπληρώσει κάποιος, αφού το όλο concept του νέου demo βασίζεται στο να βάλουμε το πάνω βύσμα (video) στην θέση του κάτω βύσματος (ήχος) και τούμπαλιν!
Μπερδευτήκατε; Ίσως η παρακάτω εικόνα να βοηθήσει:
Σου λένε οι άνθρωποι, τόσα χρόνια το έχουμε γονατίσει το VIC-II και το έχουμε ξεζουμίσει το SID. Τι άλλο να κάνουμε πια; Εμ, τι άλλο από το να τους αλλάξουμε ρόλους; Τι θα λέγατε εάν το SID αναλάμβανε το video output του Commodore 64 (εναλλάσσοντας φυσικά τα καλώδια) και το VIC-II τον ήχο; Άλλωστε για τάσεις σε mV μιλάμε, σωστά;
"Easier said than done" θα σκεφτήκατε, και πολύ λογικά, προφανώς. Στο σύμπαν όμως του Commodore 64 η λογική μπαίνει στην άκρη όταν γίνεται αναζήτηση για ιδέες για demos. Και αυτό είναι απολύτως λογικό, διότι με δεκάδες χιλιάδες ποιοτικές παραγωγές στη μέχρι σήμερα ιστορία του μηχανήματος πόσο εύκολο είναι άραγε να σκαρφιστεί κάποιος κάτι καινούριο;
Σωστά, δεν είναι. Εκτός αν μιλάμε για τους Reflex. Που σκέφτηκαν να μας ζητήσουμε να αντιστρέψουμε τις θέσεις των βυσμάτων και να στείλουν video από το RCA του ήχου και ήχο από αυτό του video. Ποιοι είμαστε εμείς να τους πούμε να μην το κάνουν;
Όσο για το αποτέλεσμα, δείτε το παρακάτω βιντεάκι καθώς seeing (and hearing) is believing. Ο Commodore 64 και η κοινότητα που βρίσκεται πίσω του, κυρίες και κύριοι. Ένα μικρό θαύμα που ξεχωρίζει μέσα στον όχλο της κανονικότητας, ένα μικρό, ανυπότακτο γαλατικό χωριό μέσα στον κόσμο του retro computing. "Think different" που θα έλεγε και μια ψυχή κάποτε...
Από τις 18 Απριλίου μέχρι και σήμερα διεξάγεται το μεγαλύτερο ίσως demoparty παγκοσμίως, η Revision 2025 στο E WERK του Saarbrücken στη Γερμανία. Στα πλαίσια της Revision κάθε χρονιά παρουσιάζονται δεκάδες demos για όλες τις πλατφόρμες, και συνήθως έχουμε πολλές αξιόλογες παραγωγές - ειδικά για τους δημοφιλείς Commodore 64 και Amiga. Οπότε, εκτός απροόπτου θα δείτε και άλλες αναρτήσεις τις επόμενες μέρες σχετικές με αυτά που είδαμε στην Revision.
Σήμερα θα ασχοληθούμε με ένα demo των ξακουστών και αειθαλών Fairlight, που ονομάζεται The Trip και τρέχει - πού αλλού; - σε Commodore 64.
To The Trip διαθέτει πολλά από τα χαρακτηριστικά που μου αρέσουν σε ένα demo (αλλά όχι όλα). Έχει αρχή, μέση και τέλος, σενάριο (υπόθεση), και πολλές, αρκετά εντυπωσιακές σεκάνς με εφέ που ίσως να μην είναι απολύτως jawdropping αλλά χαρακτηρίζονται από καλή αισθητική και προβάλλονται τόσο ώστε να μην κουράζουν. Σημαντικό αυτό και βοηθάει στη ροή του demo, που το παρακολουθείς στα 9 με 10 λεπτά που διαρκεί με ενδιαφέρον χωρίς να βαρεθείς σε καμία περίπτωση.
Η θέαση του The Drip σε αφήνει με συναισθήματα ικανοποίησης, νοσταλγίας και ίσως και μιας κάποιας μελαγχολίας. Μόνο και μόνο το γεγονός ότι παρακολουθείς ένα demo και μετά νιώθεις "κάπως" δείχνει ότι αυτοί που το έφτιαξαν κάτι πέτυχαν. Και πώς να μην πετύχουν, άλλωστε, για τους Fairlight μιλάμε. "The Home of the Real Crackers", θυμάστε;
Μπορείτε να κατεβάσετε το The Trip από εδώ (2 πλευρές δισκέτας) και να το απολαύσετε είτε σε εξομοιωτή είτε σε πραγματικό 64άρη, Μπορείτε βέβαια να το δείτε και στο video που ακολουθεί - η επιλογή είναι πάντα δική σας. Τσεκάρετέ το πάντως, είναι πολύ γλυκούλι! Α, και να μην ξεχάσω: όπως μας λένε και οι Fairlight, "the Trip is the Demo"! Enjoy!
Η αγάπη μου για το SID είναι μεγάλη. Τόσο μεγάλη που χρειάστηκε να περάσουν αρκετά χρόνια μέχρι να κάμψω τις αντιστάσεις μου και να βάλω στο ίδιο επίπεδο την Paula. Δηλαδή ναι, ο ήχος της Amiga είναι ασύλληπτος, αλλά τι να κάνεις όταν έχεις μεγαλώσει με τους Rob Hubbard, Martin Galway, Ben Daglish και πολλούς ακόμη αρτίστες της ηλεκτρονικής μουσικής να σολάρουν στον 64άρη με όχημα το μοναδικό SID; Αποκτάς ένα soft spot για δαύτο (και για δαύτους) το οποίο απ' ότι αποδείχτηκε αντέχει και στο χρόνο. Πιστέψτε με, 41 χρόνια έχουν περάσει από την πρώτη φορά που ενθουσιάστηκα με τις ηχητικές δυνατότητες του Commodore 64 και ακόμα νιώθω ακριβώς τα ίδια!
Έτσι λοιπόν, όταν συναντάω ένα demo σαν το Pyramage των Finnish Gold (παρουσιάστηκε στο demoparty Zoo 2024) που αισθητικά δεν μου πολυκάνει "κλικ" και στο επίπεδο των εφέ δεν ροκάρει τον κόσμο κανενός, παρόλα αυτά δεν μπορώ να το ξεπεράσω όταν, μουσικά, "τα σπάει". Το demo ξεκινάει με τον πλέον απρόσμενο τρόπο, καθώς ακούμε το SID να παίζει το Je t'aime... moi non plus του Serge Gainsbourg. Μιλάμε για ένα τραγούδι το οποίο μπορεί να περιμένεις να το ακούσεις να επενδύει ηχητικά μία αισθησιακή ταινία των 70s, αλλά ένα demo του Commodore 64; Από πού κι ως πού; Συγχαρητήρια στον κύριο Rock για τη μεταφορά του. Στη συνέχεια η μουσική - σε επίπεδο σύνθεσης - του Pyramage πέφτει αρκετά επίπεδα κάτω (λόγω του JLD, αυτή τη φορά), αλλά στο 4:53 ο Rock επιστρέφει με μία εκπάγλου καλλονής σύνθεση που μας συντροφεύει μέχρι και την ολοκλήρωση του demo.
Δε νομίζω ότι υπάρχει λόγος να επεκταθώ περισσότερο. Δεν θα σας πω "δείτε το Pyramage", θα σας πω "ακούστε το". Ειδικά τα parts που έχει επιμεληθεί ο Rock και ακόμη ειδικότερα το τελευταίο (αυτό που σας έγραψα παραπάνω, από το 4:53 και μετά). Είναι πραγματικά, το SID στις δόξες του, μία αποθέωση του πρώτου ιστορικά soundchip που μας έδωσε να καταλάβουμε ότι οι ηχητικές δυνατότητες των home computers μπορεί και να μην απείχαν και τόσο πολύ από αυτές των synthesizers...
Το ότι το Doom είναι, ακόμα και σήμερα, ένα από τα πλέον γνωστά και επιδραστικά video games της ιστορίας δε νομίζω να το αμφισβητεί κανείς. Το γεγονός ότι, σε αντίθεση με άλλους κορυφαίους τίτλους της εποχής του αυτό γέρασε με καλό τρόπο τόσο που να μπορεί κάποιος να το απολαύσει ακόμα και σήμερα χωρίς να τον ξενίζουν τα γραφικά, ο ήχος ή το gameplay επίσης θεωρώ απίθανο να το αμφισβητεί κάποιος. Αυτό όμως στο οποίο θα ήθελα να σταθώ με αφορμή τη νέα κυκλοφορία των Hokuto Force που ονομάζεται Doom Medley, είναι η μουσική του Doom. Αρκετοί μπορεί να μην στέκονται σε αυτή, αλλά προσωπικά νομίζω ότι αποτέλεσε αναπόσπαστο κομμάτι της όλης εμπειρίας και επίσης ότι ίσως να μη γίνεται αρκετή αναφορά σε αυτήν. Αδίκως.
Σε ό,τι είχε να κάνει με τις επικρατέστερες πλατφόρμες στον τομέα του ήχου στην ιστορία των υπολογιστών δεν υπάρχει μεγάλο debate. Και αυτό επειδή η κάθε εποχή είχε τον απόλυτο κυρίαρχό της. Πριν το 1979 βασικά υπήρχε... βουβαμάρα, μέχρι που εμφανίστηκαν οι Atari 400 και 800 με το (εντυπωσιακό για την εποχή) POKEY. Το 1982 ήρθε η εποχή του Commodore 64 με το θαυματουργό SID, για να ακολουθήσει το 1985 η Amiga με την μοναδική Paula. Όλα αυτά τα soundchips μεσουράνησαν στον καιρό τους, με τον ανταγωνισμό - βασικά το AY-3-8910 - να είναι καλός, αλλά όχι αρκετός. Το 1987 η Καναδική εταιρία Adlib επρόκειτο να αλλάξει για πάντα τα δεδομένα στον τομέα του ήχου στους μικροϋπολογιστές, κυκλοφορώντας την ομώνυμη ISA κάρτα επέκτασης που τα επόμενα χρόνια αποτέλεσε το στάνταρ για τα μέχρι τότε ουσιαστικά βουβά PCs. Ακολούθησε, το 1989-1990, η εμφάνιση της Sound Blaster της Creative Labs και... τα υπόλοιπα είναι ιστορία.
Ήδη, το 1993, τα PCs είχαν αρχίσει να εκτοπίζουν ακόμα και την Amiga από τα νοικοκυριά χάρη στις όλο και βελτιωμένες hardware δυνατότητές τους. Στον gaming τομέα το τελευταίο καρφί στο φέρετρο αυτών που ως τότε αποκαλούσαμε "home computers" έδωσε η κυκλοφορία - ποιανού άλλου; - του Doom, τον Δεκέμβριο του 1993. Πέρα από το επαναστατικό του gameplay και τον φρενήρη ρυθμό του, το εμβληματικό παιχνίδι της iD software ήταν επενδεδυμένο με ένα καταπληκτικό soundtrack από τον Bobby Prince, το οποίο, όπως ανέφερα και παραπάνω, μπορεί μεν να επισκιάστηκε κατάτι από άλλα assets του Doom, ωστόσο έμεινε και αυτό στην ιστορία με υπέροχες συνθέσεις που αξιοποιούσαν στο έπακρο τις πολυκάναλες και στερεοφωνικές Adlib και Soundblaster.
Fast forward 32 χρόνια αργότερα, και τα μέλη του demogroup (και όχι μόνο) Hokuto Force μας παρουσιάζουν το DooM Medley, ένα ηχητικό demo που στην ουσία αποτελεί ένα ποτ πουρί των συνθέσεων του Doom, που πλέον εκτελούνται από το 3κάναλο και μονοφωνικό SID. Δύσκολο εγχείρημα πέρα από κάθε αμφιβολία, αλλά, όπως θα διαπιστώσετε και εσείς, το αποτέλεσμα είναι αρκετά επιτυχημένο.
Αν προσωπικά έχω κάποια ένσταση, είναι ότι στο medley αυτό των Hokuto Force δεν συμπεριλήφθηκε το track του 8ου χάρτη του πρώτου επεισοδίου, το περίφημο Sign of Evil, που προσωπικά θεωρώ και ως την κορυφαία σύνθεση ολόκληρου του soundtrack (αν έπρεπε να επιλέξω κάποια σώνει και καλά). Για να ολοκληρώσω λοιπόν, σας αφήνω με το DooM Medley (παραπάνω) αλλά και με το Sign of Evil (στη συνέχεια).
Υ.Γ.: Πριν λίγες ώρες έγινε γνωστό ότι έφυγε από τη ζωή σε ηλικία 86 ετών (αλλά πολύ ταλαιπωρημένος τα τελευταία χρόνια) ο Κώστας Καββαθάς. Ο εκλιπών, πέρα από πατέρας των εντύπων τεχνικού τύπου στην Ελλάδα που μεγάλωσαν τόσες και τόσες γενιές (τη δική μου σίγουρα), υπήρξε ανήσυχο πνεύμα, δάσκαλος, μεγάλος λάτρης των μηχανών που μπορούσαν να οδηγήσουν/πιλοτάρουν οι άνθρωποι, αλλά, το κυριότερο, άτομο με ήθος που δεν κουράστηκε ποτέ να επαναλαμβάνει ότι ο σεβασμός στον συνάνθρωπο και τα έργα του αλλά και στον ίδιο μας τον εαυτό αποτελεί το κλειδί για υγιείς κοινωνίες. Αν και ο ίδιος ήταν βέβαιος ότι πλησιάζουμε στον καιρό που θα μπορεί όλο το περιεχόμενο του εγκεφάλου μας να γίνει download σε κάποιον υπολογιστή προκειμένου το πνεύμα μας να παραμείνει ζωντανό στο διηνεκές, δυστυχώς - για όλους μας - δεν πρόλαβε αυτή την τεχνολογική εξέλιξη. Παρά το γεγονός ότι έφυγε από τη ζωή, τα κείμενα και οι διδαχές του θα ζουν για πάντα στη μνήμη μας. Καλό κατευόδιο στο τελευταίο σου ταξίδι, Δάσκαλε. Και να είναι ο δρόμος γεμάτος στροφές - ξέρεις εσύ.
Εντάξει, δεν θα πρωτοτυπήσω εάν πω για ακόμη μία φορά ότι ο Commodore 64 είναι ο αδιαμφισβήτητος big daddy της demoscene. Μπορεί κάποιοι να έχουν τις αντιρρήσεις τους - ειδικά εάν φορούν τα οπαδικά γυαλιά τους -, αλλά η αλήθεια είναι ότι στο μηχάνημα αυτό υπάρχει σταθερή παραγωγή demos από τα 80s μέχρι σήμερα. Και δεν δείχνει να σταματάει. Το θέμα είναι ότι καλή η ποσότητα, αλλά με την ποιότητα τι γίνεται; Τι να γίνεται, τα έχω γράψει δεκάδες φορές σε αυτό το blog: χαμός! Είναι εντυπωσιακό/καταπληκτικό/απίστευτο το τι βλέπουν τα μάτια μας συχνά-πυκνά με τις αριστουργηματικές παραγωγές που έχουμε απολαύσει την τελευταία δεκαπενταετία. Και σε αυτές νομίζω ότι ανήκει δικαιωματικά και το Nightfall της Artline Designs. Το οποίο είναι και σχετικά πρόσφατο, καθώς πρωτοπαρουσιάστηκε στα πλαίσια του demoparty Zoo 2024 την 3η μέρα του περσινού Νοέμβρη. BTW κατέκτησε και την 1η θέση στην κατηγορία του αλλά τα έχουμε πει, αυτά λίγη σημασία έχουν...
Τι γίνεται όμως στο Nightfall; Τι συμβαίνει όταν πέφτει η νύχτα στον 64άρη; Πολλά και ωραία. Πέρα από το μονόφθαλμο ποντίκι που στοιχειώνει τη βραδιά του νεαρού αγοριού που πρωταγωνιστεί στο demo, η νέα κυκλοφορία της Artline Designs χαρακτηρίζεται από υπέροχη αισθητική, είτε αυτή αφορά το οπτικό είτε το ακουστικό κομμάτι. Αλλά δεν είναι μονάχα η αισθητική. Είναι και η άριστη γνώση της πλατφόρμας και των περιορισμών της (αν και κάποιες φορές δείχνει να μην έχει τέτοιους), είναι το αξιοθαύμαστο storytelling σε συνδυασμό με σεκάνς εκπάγλου καλλονής, είναι ρε παιδάκι μου τελικά - και απλά - το ότι οι άτιμοι Φινλανδοί της Artline Deigns "το 'χουν". Βλέπετε τα καλά του ψυχρού κλίματος; Πού να τρέχεις έξω, κάθεσαι στη ζεστασιά του σπιτιού σου και ξεστραβώνεσαι πάνω στον 64άρη. Ενώ εμείς με τον μισό χρόνο καλοκαίρι πού να βάλουμε κώλο μέσα και πού να δημιουργήσουμε; Μονίμως αραχτοί σε μπαράκια και φαγάδικα είμαστε. Λιωμένο Παγωτό η φάση, "μα εδώ έχει πάντα ήλιο". Τι τα θες...
Πίσω στο Nightfall πάλι, θα σας πω απλά ότι κάποια σημεία του demo αποτελούν πραγματικά κορυφαίες στιγμές ψηφιακής καλλιτεχνικής έκφρασης. Είδατε το screenshot παραπάνω και καταλάβατε, νομίζω. Οπότε μη σας γράφω άλλα, κατεβάστε το Nightfall από εδώ, αφήστε να πέσει η νύχτα και απολαύστε το σε πραγματικό 64άρη ή σε εξομοιωτή - ό,τι τον βολεύει τον καθένα. Ή, απλά, παρακολουθείστε το video που ακολουθεί. Σε κάθε περίπτωση μην το χάσετε, γιατί εσείς θα βγείτε χαμένοι!
Το PAPEL είναι ένα ενδιαφέρον και αξιόλογο νέο demo για τον Commodore 64 που πρωτοεμφανίστηκε (το demo, όχι ο Commodore 64) στα πλαίσια του demoparty Zoo 2024 τον περασμένο Νοέμβριο. Όπως ίσως θα καταλάβατε από τον τίτλο της ανάρτησης, το PAPEL εμπνέεται θεματικά από την επιτυχημένη και δημοφιλέστατη σειρά La Casa de Papel που προβάλλεται εδώ και καιρό στο Netflix.
Το PAPEL είναι μία πολύ ενδιαφέρουσα περίπτωση demo, καθώς στην περίπτωσή του το βάρος πέφτει περισσότερο ίσως στο να είναι πιστό στο θέμα του, παρά στην ασταμάτητη παράθεση εντυπωσιακών και ασύνδετων μεταξύ τους εφέ. Εδώ, όλες οι ενότητες είναι πιστές στη θεματολογία της παραγωγής καταρχάς, και δευτερευόντως επιχειρούν να εντυπωσιάσουν τον θεατή. Παρόλα αυτά όμως, το κάνουν αρκετά καλά.
Το PAPEL αποτελείται από διάφορα parts που έχουν κοινό χαρακτηριστικό τα αξιόλογα γραφικά και την συμπαθέστατη - εμπνευσμένη φυσικά από την σειρά - μουσική επένδυση, ενώ, κάποια από αυτά ξεχωρίζουν για την ευρηματικότητα των δημιουργών τους. Είναι όντως απορίας άξιο το πώς καταφέρνουν οι demosceners να παρουσιάζουν νέα και πρωτότυπα πράγματα σε μία πλατφόρμα που θα θεωρούσε κάποιος ότι έχουμε δει και ακούσει σχεδόν τα πάντα. Και όμως...
Τη νέα δημιουργία των Pretzel Logic μπορείτε να την κατεβάσετε από εδώ προκειμένου να την δοκιμάσετε στο δικό σας μηχάνημα, είτε αυτό είναι πραγματικό, είτε εξομοιωτής. Εάν δεν έχετε όρεξη να το κάνετε, υπάρχει, ως συνήθως, και η απλή λύση της παρακολούθησης του video που ακολουθεί...
Τι γίνεται άραγε όταν συνδυάσουμε μία εξόχως επιδραστική (και κλασική πλέον) κινηματογραφική ταινία με την έμπνευση και τη δημιουργικότητα ενός εκ των κορυφαίων demogroups της C64 scene; Υπέροχες παραγωγές όπως το What is the Matrix 2, είναι η απάντηση.
Οι Censor Design κάθε άλλο παρά άγνωστοι είναι στο χώρο, και στο παρελθόν μας έχουν χαρίσει πραγματικά διαμάντια όπως τα Wonderland XIV, Serpent, The Star Wars Demo, Rivalry, Fantasmolytic, Wonderland XII, Wonderland XIII και πολλά-πολλά ακόμη. Τυχαίους δεν τους λες, δηλαδή. Αυτό που χαρακτηρίζει τις παραγωγές του group - και γι' αυτό κιόλας μου αρέσουν τόσο πολύ προσωπικά - είναι ότι ποτέ η τεχνολογική πρωτοπορία δεν αφήνεται να καπελώσει την αισθητική. Δηλαδή, με απλά λόγια, αν είναι να σου εμφανίσουν 32 χρώματα από έναν υπολογιστή που έχει 16 (λέμε τώρα!) αλλά σε μία άθλια εικόνα, θα προτιμήσουν να μην το κάνουν καθόλου. Γι' αυτόν τον λόγο οι παραγωγές τους χαρακτηρίζονται από καλό γούστο ήτοι υπέροχα γραφικά συνδυασμένα με εντυπωσιακά εφέ, αξιόλογα soundtracks, αρκετά συγκεκριμένη θεματολογία ανά demo και άλλα πολλά θετικά στοιχεία. Το ίδιο ακριβώς συμβαίνει και με το What is the Matrix 2.
Η παραγωγή αυτή εμφανίστηκε στο demoparty Mysdata 2024, στις 23 Νοεμβρίου του προηγούμενου έτους, και οι απανταχού Commodoreάδες την υποδέχθηκαν με χαμόγελα ικανοποίησης διότι, πολύ απλά, πρόκειται για ένα demo που στέκεται συνολικά σε πολύ υψηλό επίπεδο. Μπορεί να μην έχει πολύ μεγάλη διάρκεια, αλλά στη μία πλευρά δισκέτας που καταλαμβάνει προλαβαίνει να χαρίσει σε όσους το τρέξουν ξεχωριστά εφέ, όμορφα γραφικά και ένα πολύ καλό soundtrack. Και όλοι γνωρίζουμε πόσο σπάνιο είναι ειδικά το τελευταίο στις παραγωγές της τρέχουσας χιλιετίας για τον Commodore 64...
Ας μην μακρηγορώ άλλο, όμως: κατεβάστε το What is the Matrix 2 από εδώ ή, αν σας έχει καταβάλει η ραθυμία, παρακολουθήστε απλά το video που ακολουθεί. Either way δείτε το!
