May you rest in peace, Rick Dickinson

Πριν από μερικές ώρες έγινε γνωστό ότι, σύμφωνα με την επιστολή της συζύγου του, ο Rick Dickinson δεν βρίσκεται πια κοντά μας. "Έφυγε" στις 24 Απριλίου, στο Texas, μετά από μία σχεδόν 3ετή μάχη με τον καρκίνο, όπως τόσοι και τόσοι συνάνθρωποί μας τα τελευταία χρόνια...

Ο Rick ήταν ο πασίγνωστος, συμπαθής σε όλους industrial designer που ήταν υπεύθυνος για τη σχεδίαση των Sinclair ZX80, ZX81, ZX Spectrum και QL. Δείχνοντας ότι το ταλέντο και η ματιά του παρέμεναν διαχρονικά, ο Rick, πριν από 2 περίπου χρόνια σχεδίασε τον ολοκαίνουριο ZX Spectrum Next, δίνοντάς του μια μοντέρνα εμφάνιση που όχι απλώς παραπέμπει, αλλά "βγάζει μάτι" ότι είναι Spectrum και ίσως και να αποτέλεσε τον σημαντικότερο λόγο της επιτυχίας του Kickstarter campaign του Next.

Παρακάτω ακολουθεί η επιστολή της συζύγου του Rick μέσω της οποίας γνωστοποιήθηκε ο θάνατός του:

"Subject: The wonderful Rick

Dearest Friends

With the hugest hole in my heart and a sadness I can’t being to understand, the wonderful person known to many as Rick the Viking, opened his wings and started on another journey on Tuesday 24 April. And sadly I am not yet able to join him, despite wanting so much to be with him.

I know that this will come as a shock to many as we had not been open about his health issues, preferring rather to deal with them in private, even from both of own families until fairly recently. Rick was diagnosed with cancer in 2015 and despite successful treatment in 2016, he became unwell again in early January 2017. I am sure some of you may have guessed something was not quite right, and to those of you that perhaps did not understand why we became less and less social during 2017, I hope now you can understand that this was in no way a reflection of our friendship with you but rather circumstances dictating what he was or was not able to do.

We have been at a specialist clinic in America – Texas to be precise – since the end of March undergoing complimentary treatment as a last attempt at hoping to heal him when he passed away quickly, without warning having collapsed in the apartment we were rented here. He was in no pain and surround by huge love from the amazing people that have become firm friends here – that Texan southern hospitality truly was – and continues to be – laid at our door. Rick will be cremated here in Texas and I will travel home with his ashes once the paperwork is sorted probably at the end of next week.

And, rather than a traditional funeral (which you know is really not his style) his much loved daughters that he was so proud of – Grace and Daisy – and his mother Ursula and I will be planning for a celebration of his life where we can all get together and remember him with love, laughs, smiles, anecdotes and a few beverages. I will of course let you know details once we have finalised plans.

Please also do pass on this email to any that you feel may wish to know; Rick had many, many friends across the broad spectrum of his work and interests and I have tried to find as many emails as I can from his computer but am sure I have left some out.

And can I ask that – for the time being – please don’t call as I simply can’t face talking right now, but I would dearly love to receive your messages, emoticons and any photos or memories you wish to send of the person who was – simply – the wonderful Rick, love of my life.

And please take 5 minutes, raise a glass or 10, and think about the beautiful Rick, the one and only Viking and all the good times we have all had with him. As they always say – but I do believe – he is watching over us and sends love to you all and is only sorry that he was not able to see you all before he left."

The art of Rick Dickinson

Συμπληρώθηκε ήδη μία εβδομάδα από τότε που ο Rick Dickinson δεν βρίσκεται πια ανάμεσά μας. Ο industrial designer που έδωσε σχήμα και μορφή σε μερικά από τα πλέον εμβληματικά computers της δεκαετίας του '80 ήταν ένας άνθρωπος απλός και προσιτός, που ζούσε τις χαρές της ζωής και προσπαθούσε να ρουφήξει την κάθε στιγμή, λες και γνώριζε ότι θα έφευγε από τα εγκόσμια πρόωρα, στα 63 του χρόνια...

Ο Rick ανέκαθεν θαύμαζε οτιδήποτε ήταν ωραίο, οτιδήποτε ήταν άρτιο αισθητικά. Αν κάποιος επιλέξει να περάσει μερικές ώρες ψάχνοντας τις φωτογραφίες που είχε ανεβάσει στο flickr ο συμπαθής δημιουργός, θα διαπιστώσει χωρίς κόπο την αγάπη του αποθανόντος για τα κλασικά αυτοκίνητα, τις φυσικές ομορφιές και το (κάποτε) ασθενές φύλλο μεταξύ άλλων. Εδώ ο άνθρωπος είχε φτιάξει ολόκληρο album με πάνω από 200 φωτογραφίες από μπύρες και καφέδες, τι να λέμε τώρα; Μιλάμε για bon vivant από τους λίγους, για έναν άνθρωπο που τον χαίρεσαι επειδή ξέρεις ότι χαιρόταν και αυτός τη ζωή του.

Δυστυχώς, τώρα που έφυγε ο Rick μπορούμε να χαρούμε μονάχα με το γεγονός ότι μπορεί να μην ήταν πλήρης ημερών, αλλά ήταν σίγουρα πλήρης έργων και εμπειριών. Και αυτό, είναι μάλλον σημαντικότερο...

Σας αφήνω με μερικές από τις δημιουργίες του Rick Dickinson που ίσως να μη γνωρίζατε και, πραγματικά, αξίζει τον κόπο να τις δείτε...

Pandora, Z88 κλπ...

Στα χρόνια του QL

ZX Spectrum Next

Ο γιος του Spectrum

O QL του 21ου αιώνα

Spectrum Next: οι αποστολές ξεκινούν την...

Μόλις πριν μερικές ώρες είχαμε νέα ενημέρωση από τον Henrique Olifiers αναφορικά με τα θέματα του ZX Spectrum Next. Σύμφωνα λοιπόν με τα όσα μας μετέφερε ο Henrique:

- ο Rick Dickinson και η ομάδα του έχουν παραδώσει όλα τα σχέδια για την κατασκευή των cases και των πληκτρολογίων του Next στους υπεύθυνους των εργοστασίων που θα αναλάβουν την παραγωγή. Μάλιστα, οι τελευταίοι δήλωσαν ενθουσιασμένοι από την λεπτομέρεια και την ποιότητα της δουλειάς του Rick και των συνεργατών του. Όχι, παίζουμε!

- ορίστηκαν οι ημερομηνίες παραγωγής των επόμενων batches από motherboards του Next. Θα παραχθούν 20 mobos την 16η Νοεμβρίου τα οποία και θα τεστάρει ενδελεχώς επί τόπου ο ίδιος ο Henrique, περνώντας firmwares, παίζοντας παιχνίδια, δοκιμάζοντας τα ports αλλά και το φόρτωμα/σώσιμο από και προς κασέτα!

- μετά την ολοκλήρωση του ελέγχου, και εφ' όσον αυτός είναι 100% επιτυχής, θα ξεκινήσει η μαζική παραγωγή των motherboards, στις 17 Νοεμβρίου. Δέκα ημέρες αργότερα, ήτοι την 27η Νοεμβρίου τα έτοιμα και πακεταρισμένα motherboards θα αποσταλούν στους backers από το εργοστάσιο. Με λίγα λόγια, και αν δεν υπάρξει κάποιο απρόοπτο, 440 άνθρωποι που παρήγγειλαν σκέτα motherboards θα κάνουν τα καλύτερα Χριστούγεννα!

Ο Rick Dickinson (αριστερά) και οι συνεργάτες του παρουσιάζουν τα σχέδια του Next στους υπευθύνους του εργοστασίου που θα κατασκευάσει τα cases

ZX Spectrum Next: συνέντευξη με τον δημιουργό του

Η είδηση έπεσε σαν βόμβα πριν από λίγο καιρό: είναι στα σκαριά ένας νέος, "σύγχρονος" ΖΧ Spectrum. Προσοχή: όχι ένα παιχνίδι - προσβολή στην αισθητική του Spectrum όπως είναι το Vega, ούτε ένα απλό Bluetooth πληκτρολόγιο όπως είναι ο Recreated ZX Spectrum. Όχι, εδώ έχουμε να κάνουμε με έναν νέο, ολοκληρωμένο υπολογιστή, που είναι μάλιστα και πανέμορφος καθώς την εξωτερική του εμφάνιση επιμελήθηκε ο ένας και μοναδικός πάλαι ποτέ σχεδιαστής της Sinclair Research, ο Rick Dickinson. Το μηχάνημα ονομάζεται ZX Spectrum Next και τα χαρακτηριστικά του είναι τα παρακάτω:

• Επεξεργαστής: Z80 3,5Mhz και 7Mhz modes
• Μνήμη: 512KΒ RAM
• Video: ULAplus με νέα video modes και περισσότερα χρώματα
• Video Output: RGB, VGA, mini HDMI
• Αποθήκευση: SD Card slot, με συμβατό με DivMMC πρωτόκολλο
• Ήχος: AY-3-8912 ή FM2149 audio chips (επιλέξιμα) με στερεοφωνική έξοδο
• Joystick: DB9 συμβατό με πρωτόκολλα Cursor και Interface 2 (επιλέξιμο)
• Έξοδος PS/2 port: Ποντίκι με εξομοίωση Kempston mode ή εξωτερικό πληκτρολόγιο
• Έξτρα: Λειτουργία Multiface για πρόσβαση στη μνήμη, αποθήκευση παιχνιδιών, cheats κλπ.
• Υποστήριξη κασέτας: Έξοδοι Mic και Ear για φόρτωμα και σώσιμο σε κασέτα
• Επέκταση: Original external bus expansion port και accelerator expansion port
• Βοηθητικό board επιτάχυνσης: GPU/1Ghz CPU/512MΒ RAM 

Ο άνθρωπος που συνέλαβε την ιδέα και βρίσκεται πίσω από το project του ZX Spectrum Next είναι ο συνιδρυτής της Bossa Studios και δημιουργός των Surgeon Simulator, I am Bread και Worlds Adrift, Henrique Olifiers. Ο Henrique έδωσε μια πολύ ενδιαφέρουσα συνέντευξη στο Flickering Myth για το project του ZX Spectrum Next, την οποία και σας παραθέτω στη συνέχεια, αφού πρώτα την μετέφρασα στα ελληνικά για ευκολότερη και απολαυστικότερη ανάγνωση...

Έχεις κάποιο επαγγελματικό background στο computer design ή εξέλιξες τις ικανότητές σου μέσα στα χρόνια λύνοντας και συναρμολογώντας μηχανήματα, μέχρι που τελικά έφτασες σε αυτό το σημείο, να μας παραδώσεις έναν ZX Spectrum για τον 21^ο αιώνα;

Ασχολούμαι ευρέως με τα ηλεκτρονικά ως hobby, και οι ικανότητές μου είναι αποτέλεσμα ενός συνδυασμού δοκιμής και λάθους (trial & error) και μιας γενναίας δόσης τύχης. Αλλά οι ικανότητές μου στον τομέα του hardware δεν πλησιάζουν καν τις απαιτήσεις για το σχεδιασμό ενός μηχανήματος όπως είναι ο Spectrum Next. Αυτή είναι δουλειά των Victor Trucco και Fabio Belavenuto - αυτοί είναι που σχεδίασαν και επί του παρόντος εργάζονται πάνω στο hardware και στο firmware του μηχανήματος. Ο Next είναι μία εξέλιξη ενός παλιότερου project τους, του TBBlue, που ήταν ένας επανασχεδιασμένος ZX Spectrum με τη χρήση σύγχρονων ηλεκτρονικών parts με σκοπό τη διατήρηση του μηχανήματος.

Ο ZX Spectrum Next ήταν κάτι που βρισκόταν εδώ και καιρό στο μυαλό σου; Ή μήπως η εμφάνιση του Sinclair ZX Spectrum Vega από την Retrocomputers Ltd μαζί με το Recreated ZX Spectrum Keyboard από την Elite Systems άναψαν μια σπίθα μέσα σου;

Ο ZX Spectrum Next είναι μια ιδέα που συνέλαβα σχετικά πρόσφατα, στο τέλος του προηγούμενου έτους, όταν συζητούσαμε με τον Victor Trucco το ενδεχόμενο να διαθέσουμε το TBBlue στην Ευρωπαϊκή αγορά. Πρότεινα τότε ότι αντί να ασχοληθούμε με ένα περιορισμένο κοινό χομπιστών και με ένα hardware προϊόν το οποίο θα απαιτούσε αρκετή δουλειά προκειμένου να φτάσει στο σημείο να χρησιμοποιηθεί, θα ήταν καλύτερα να δημιουργήσουμε έναν ολόκληρο "κανονικό" υπολογιστή, όπως ήταν ο πραγματικός Spectrum. Αυτό οδήγησε στην προφανή αναζήτηση για συνεργασία του Rick Dickinson, του σχεδιαστή όλων των προϊόντων της Sinclair, ώστε να σχεδιάσει το αισθητικό κομμάτι του Next. Κι έτσι γεννήθηκε ο Spectrum Next, ως αποτέλεσμα μιας απλής καθημερινής κουβέντας - όπως γεννιούνται και τα περισσότερα ενδιαφέροντα πράγματα!

Κοιτάζοντας τις δύο προαναφερθείσες συσκευές (Sinclair ZX Spectrum Vega, Recreated ZX Spectrum Keyboard), έδωσες σημασία στη μαζική ανταπόκριση της κοινότητας του ZX Spectrum σε ό,τι είχε να κάνει με αυτά τα δύο μηχανήματα όταν ξεκίνησες το σχεδιασμό του ZX Spectrum Next, ή είχες ήδη σχεδιάσει στο μυαλό σου τα περισσότερα απ' αυτά που σε ενδιέφεραν να έχει το τελικό προϊόν, πριν αρχίσουν να έρχονται σχόλια όπως "HDMI", "αναπαραγωγή παλαιών κασετών", "σύνδεση joysticks" κλπ;

Φυσικά! Είμαι φανατικός υπέρμαχος της άποψης ότι κάποιος πρέπει να ασπάζεται την αρμόδια κοινότητα και να τη βάζει να συμμετέχει σε ό,τι κι αν κάνει. Εδώ που τα λέμε, με αυτόν τον τρόπο φτιάχνω και τα παιχνίδια μου! Η πρωταρχική ιδέα της ανακοίνωσης του προϊόντος προτού μπούμε στη διαδικασία της χρηματοδότησης από το κοινό ήταν ώστε να είμαστε βέβαιοι ότι έχουμε διαθέσιμες όλες τις πληροφορίες τις απαραίτητες ώστε να δημιουργήσουμε τον "τέλειο" (εάν υφίσταται κάτι τέτοιο) υπολογιστή που στη συνέχεια θα "στέλναμε" στο Kickstarter.

Φαίνεται ότι το σχέδιό μας δούλεψε, η κοινότητα νιώθει ως μέλος της προσπάθειας, κι έτσι έχουμε τη δυνατότητα να δουλέψουμε πάνω σε αυτά που τους ενδιαφέρουν, αντί να προσπαθούμε να μαντέψουμε τι θα έπρεπε να κάνουμε.

Κοιτάζοντας το σχεδιασμό των πλήκτρων φαίνεται ότι συμπεριλάβατε όλες αυτές τις παλιές εντολές που ήταν προσβάσιμες μέσω της extended mode, και επίσης τονίσατε ότι το μηχάνημα θα είναι εντελώς open source. Θα έχουμε ξανά τη δυνατότητα να προγραμματίσουμε στον ZX Spectrum Next και, επίσης, τι ακριβώς εννοείτε λέγοντας "εντελώς open source" - αυτό αφορά τον προγραμματισμό ή είναι κάτι που αφορά αμφότερα το software και το hardware;

Αυτό ακριβώς είναι. Ο Next θα είναι ένα μηχάνημα που το "ανάβεις και προγραμματίζεις άμεσα" όπως ακριβώς συνέβαινε τον παλιό καιρό. Με το "open source" εννοούμε ότι οτιδήποτε κι αν φτιάξουμε - hardware και software - θα είναι τεκμηριωμένο και διαθέσιμο στον καθένα. Οι χρήστες θα έχουν πλήρη πρόσβαση στο σχεδιασμό του hardware, του firmware και των drivers έτσι ώστε να έχουν τη δυνατότητα να επέμβουν, να τα μεταβάλλουν και να τα βελτιώσουν όπως θεωρούν αυτοί ότι πρέπει να γίνει. Και κάθε φορά που θα προχωράμε την πλατφόρμα ένα βήμα μπροστά θα ενσωματώνουμε όλες αυτές τις βελτιώσεις στις "επίσημες" κυκλοφορίες ως ενημερώσεις, με τα κατάλληλα credits σε οποιονδήποτε συνεισέφερε στην εξέλιξη του Next.

Μπορούμε να δούμε αμφότερες τις υποδοχές Mic και Ear στην πίσω πλευρά του μηχανήματος, που δίνουν τη δυνατότητα να χρησιμοποιήσουμε και πάλι κασέτες - κάτι το οποίο είναι ένα πλεονέκτημα για τους σκληροπυρηνικούς χρήστες - αλλά για αυτούς από εμάς που προτιμάμε την ταχύτητα υπάρχει ένα σύστημα για SD κάρτες. Να υποθέσω ότι θα έχουμε τη δυνατότητα να φορτώσουμε και να αποθηκεύσουμε σα να ήταν σε κασέτα; Χρησιμοποιώντας το σύστημα με τις SD κάρτες θα δούμε αύξηση στην ταχύτητα φορτώματος για τα προγράμματα που αποθηκεύσαμε; Θα έχουμε τη δυνατότητα να φορτώσουμε παιχνίδια σε format TZX, TAP ή Ζ80 (μερικά από τα συνήθη αρχεία που χρησιμοποιούνται από τους εξομοιωτές) στο νέο μηχάνημα;

Ναι, έτσι είναι: υπάρχει η δυνατότητα για χρήση κασετών αλλά και SD καρτών στον Next. Εάν είσαι σκληροπυρηνικός χρήστης και θέλεις να νιώσεις την αίσθηση του φορτώματος από κασέτα, μπορείς να το κάνεις. Εάν είσαι της πιο πρακτικής σχολής και αποζητάς τον περισσότερο αποθηκευτικό χώρο και την ταχύτητας φορτώματος της SD κάρτας, μπορείς να το κάνεις και αυτό. Η SD θα είναι σίγουρα ο πρωτεύων τρόπος χρήσης για τους περισσότερους χρήστες, και υποστηρίζει όλα τα τυπικά format αρχείων όπως αυτά που ανέφερες καθώς και το Ρώσικο TRD, που είναι το προτιμώμενο format τη σήμερον ημέρα, καθώς δίνει τη δυνατότητα για αρχεία μεγαλύτερου μεγέθους.

Ποιες ήταν οι δυσκολίες που συναντήσατε στο να φτιάξετε τον ZX Spectrum Next και να τον καταστήσετε λειτουργικό; Πόσο δύσκολο ήταν το να κάνετε έναν ZX Spectrum να "μιλήσει" σε μια σύγχρονη τηλεόραση μέσω της υποδοχής HDMI; Ποιο κομμάτι της διαδικασίας κατασκευής του νέου αυτού μηχανήματος σας κράτησε άγρυπνους - το περισσότερο - και σας έκανε να τραβάτε τα μαλλιά σας;

Μέχρι τώρα είναι το HDMI, καθώς επιλέξαμε να το κάνουμε κάτι παραπάνω από ένα απλό HDMI port. Οι έξοδοι VGA και RGB που υπάρχουν στον Spectrum Next υποστηρίζονται από την ULA (στην περίπτωσή μας, την ULAplus) που υπήρχε και στον πρωτότυπο Spectrum. Αυτή δεν είναι συμβατή με το πρότυπο HDMI, όπως θα περίμενε κανείς. Έτσι, χρησιμοποιήσαμε ένα Raspberry Pi Zero και το συνδέσαμε μέσω του GPIO στο expansion port του NEXT, ελέγχοντας την video RAM για τυχόν αλλαγές. Όταν αυτές οι αλλαγές συμβαίνουν, αυτές αντιγράφονται στον framebuffer του Raspberry Pi και ενημερώνουν την έξοδο HDMI που παράγει το Pi.

Το δύσκολο είναι να συγχρονιστούν τα πάντα με τον original χρονισμό του Spectrum, έτσι ώστε όταν τα demos ή τα παιχνίδια κάνουν έξυπνη χρήση της ULA χακάροντας τους χρονισμούς κλπ, να μην χάνονται τα αποτελέσματα που έπρεπε αρχικά να παραχθούν. Αυτό στην πορεία αποδείχθηκε απίστευτα δύσκολο να επιτευχθεί, και έχουμε ακόμα μερικά εμπόδια να υπερβούμε.

Το πλέον δύσκολο είναι ακόμα μπροστά μας: το να χρησιμοποιούμε την CPU, την GPU και την RAM του Pi μόνο για την έξοδο HDMI είναι σπατάλη πόρων, έτσι αποφασίσαμε να φτιάξουμε drivers ώστε να τα χρησιμοποιούμε ως βοηθητικό συνεπεξεργαστή του επεξεργαστή Ζ80 του Spectrum Next. Με τον τρόπο αυτό ο Spectrum θα μπορεί να πει "έι, Pi, σε παρακαλώ κάνε μου rendering σε ένα frame 3D OpenGL αυτής της σκηνής" και αυτό να παράγεται και να αντιγράφεται πίσω στην RAM του Spectrum Next για όποιον σκοπό θέλουμε. Έτσι, θα μπορούμε να έχουμε π.χ. Minecraft ή Quake για τον Spectrum, που να τρέχει στον Spectrum, αλλά να επιταχύνεται από το Pi ως συνεπεξεργαστή.

Αυτό δεν θα είναι εύκολο…

Ποιος σχεδίασε αυτό τα ομολογουμένως εντυπωσιακό εξωτερικό για το μηχάνημα; Δείχνει σα να έβαλε τα χέρια του σε έναν ZX Spectrum 48K+ ένας σχεδιαστής concept μοντέλων της Audi! Το λευκό μοντέλο δείχνει εκπληκτικό, παρόλα αυτά, ως τελειομανής πραγματικά λατρεύω το μαύρο μοντέλο. Μια απορία μόνο, τα κλασικά χρώματα του Spectrum - στην πλαϊνή καμπύλη - φωτίζονται;

Αυτή είναι η δουλειά του Rick Dickinson, του ανθρώπου που σχεδίασε τα cases των ΖΧ80, ΖΧ81, ΖΧ Spectrum, QL, Microdrive… Βασικά, οτιδήποτε κυκλοφόρησε η Sinclair μέχρι που πουλήθηκε στην Amstrad. Είναι ένας εκπληκτικός σχεδιαστής, ταλαντούχος όσο δεν παίρνει, με την ικανότητα να δημιουργεί επικά κομμάτια που αψηφούν τη δοκιμασία του χρόνου.

Για τα χρώματα στο πλάι τώρα… Του έκανα ακριβώς την ίδια ερώτηση όταν έφτασαν οι πρώτες εικόνες. Θα είναι διαφανή και θα φωτίζονται από χρωματιστά LED από μέσα; Ή θα είναι φωτιζόμενο χρωματιστό πλαστικό; Τι ακριβώς απ' τα δύο;

Η ειλικρινής απάντηση είναι ότι θα δοκιμάσουμε μερικές υλοποιήσεις του Next και θα δούμε ποια φαίνεται ομορφότερη. Θέλουμε τα χρώματα να ξεχωρίζουν, να βγαίνουν προς τα έξω όπως στις εικόνες, αλλά να μη δείχνουν σαν μια φτηνιάρικη επίδειξη χρωμάτων σε στυλ "Fast And The Furious" (σ.σ. εννοεί "καγκουράδικο") - αν καταλαβαίνεις τι εννοώ… 

Είχατε καθόλου προβλήματα στην προσπάθειά σας να πάρετε την άδεια και τα δικαιώματα για τη δημιουργία του ZX Spectrum Next από τους τωρινούς κατόχους του ονόματος ZX Spectrum ή σας έδωσαν τις ευλογίες τους με χαρά;

Οι συζητήσεις που κάναμε με τους κατόχους των δικαιωμάτων ήταν ιδιαίτερα ευθείς και άμεσες, και ήταν υπέροχοι άνθρωποι στην κουβέντα. Ήταν ιδιαίτερα εξυπηρετικοί και επέμεναν να σιγουρευτούν ότι θα δώσουμε κάτι πίσω σε αντάλλαγμα με τα δικαιώματα - στην περίπτωσή μας, το 5% από όλα τα έσοδα από τον Spectrum Next θα πάει στο νοσοκομείο της Great Ormond Street. Πόσο cool απαίτηση είναι αυτή, δεν συμφωνείς;

Τελευταία ερώτηση, πότε πιστεύεις ότι θα δούμε το τελικό προϊόν στα ράφια των καταστημάτων και ποια αναμένεις ότι θα είναι η τιμή λιανικής του;

Στοχεύουμε στην εκκίνηση της χρηματοδότησης από το κοινό τον Ιούνιο, και στην εκκίνηση της παραγωγής τον Αύγουστο, και στην αποστολή στους αγοραστές το πρώτο ή το δεύτερο τρίμηνο του 2017 το αργότερο. Για να δούμε πώς θα επιβιώσει αυτό το σχέδιο στη δοκιμασία της μάχης… Η τιμή λιανικής θα πρέπει να μην υπερβαίνει τις 175 λίρες Αγγλίας - που ήταν η τιμή του πραγματικού ZX Spectrum όταν πρωτοκυκλοφόρησε. Αλλά δουλεύουμε σκληρά ώστε να την ρίξουμε κάτω από τις 100 λίρες Αγγλίας, πράγμα που θα εξαρτηθεί από το πόσες μονάδες θα παραγγελθούν και από το εάν θα μπορέσουμε να βρούμε καλύτερους προμηθευτές για κάποια parts, ειδικότερα σε ό,τι αφορά την παραγωγή του πληκτρολογίου και του εξωτερικού case.