Πριν από ένα μήνα περίπου σας είχα γράψει για τα περίφημα 10-liners, με αφορμή το ZXSheet του Matthew Begg. Από τότε έχει κυκλοφορήσει σωρεία αντίστοιχων παραγωγών (κυρίως παιχνίδια) για όλες τις κλασικές πλατφόρμες που ήταν εφοδιασμένες με BASIC ως βασική και ενσωματωμένη γλώσσα προγραμματισμού, και αν δεν απατώμαι σήμερα-αύριο ολοκληρώνεται ο διαγωνισμός για φέτος.
Αν και είδα πάμπολλες εντυπωσιακές δημιουργίες - είπαμε, 10 "γραμμές" εντολών είναι αυτές - αυτή που μου τράβηξε την προσοχή τόσο ώστε να μπω στη διαδικασία να γράψω 2-3 αράδες για λογαριασμό της ήταν και πάλι προϊόν της δουλειάς και του ταλέντου του Matthew Begg και ονομάζεται ZXBook.
Όπως ίσως θα μαντέψατε το ZXBook είναι ένα e-book reader για - ποιον άλλον; - τον ZX Spectrum. Να, ορίστε και το listing του αν δεν με πιστεύετε:
Ειλικρινά, δεν είμαι σε θέση να γνωρίζω εάν κάποιος θα έμπαινε στη διαδικασία να κάτσει να διαβάσει ένα κλασικό βιβλίο στην οθόνη του ZX Spectrum του εν έτει 2026. Από την άλλη, είμαι 100% βέβαιος ότι αν είχαμε το ZXBook πίσω στα early 80s τότε θα είχαμε διαβάσει πολλά περισσότερα βιβλία απ' ότι τελικά πράξαμε. Άλλο να σου λένε "διάβασε αυτό" κι άλλο να το κάνεις χρησιμοποιώντας τον Spectrum σου με τον οποίο ήθελες έτσι κι αλλιώς να περνάς όλες τις ελεύθερες ώρες (και όχι μόνο) της μέρας σου.
Το ZXBook "τρέχει" σε όλα τα μοντέλα ZX Spectrum πλην του (ξεχασμένου) 16άρη. Ήδη ο Matthew Begg μας ετοίμασε 5 εκδόσεις, κάθε μία εκ των οποίων μας προσφέρει και ένα κλασικό, public domain πλέον, λογοτεχνικό έργο. Αυτά είναι τα:
Αλλά τα καλά δεν σταματούν εδώ: γιατί δεν θα διαφωνήσει κανένας νομίζω, ένα κι ένα είναι τα προαναφερθέντα βιβλία. Αν όμως θέλουμε να διαβάσουμε κάποιο άλλο; Είναι απαραίτητο να περιοριστούμε σε αυτά τα 5; Η απάντηση είναι "φυσικά και όχι": το ZXbook Creator.html (που μπορείτε να το βρείτε στη σελίδα του ZXBook) σας επιτρέπει να μετατρέψετε ένα οποιοδήποτε απλό αρχείο κειμένου σε μορφή προς χρήση με το ZXBook!
Ειλικρινά, δεν έχω λόγια για να χαρακτηρίσω επάξια τη δουλειά του κυρίου Begg. Δεν έφτιαξε κάτι απλά για να το φτιάξει, αλλά φρόντισε να είναι πραγματικά χρήσιμο και 100% λειτουργικό για όποιον επιθυμεί να ασχοληθεί με αυτό.
Δε νομίζω να πάψει ποτέ να με εντυπωσιάζει ούτε ο Spectrum, ούτε και τα υπόλοιπα 8μπιτα μηχανάκια της νιότης μου. Αυτό που επίσης δεν θα πάψει ποτέ να με εντυπωσιάζει είναι το τι μπορούν να κάνουν οι χρήστες τους με αυτά - πόσο μάλλον όσοι εξ αυτών είναι και ταλαντούχοι coders. Respect!
Υποθέτω ότι όλο και κάπου θα έχei πάρει το μάτι σας κάποιον διαγωνισμό για 10-Liners, δηλαδή για προγραμματάκια σε 10 γραμμές εντολών BASIC (για retro computers, φυσικά). Δεν μιλάμε όμως - πλέον, τουλάχιστον - για κάτι αραιογραμμένο, με έκαστη γραμμή να περιέχει μία εντολή ή κάτι τέτοιο: μιλάμε για την προσπάθεια του προγραμματιστή να εκμεταλλευτή και τον τελευταίο χαρακτήρα που μπορεί να χρησιμοποιήσει, κόβοντας ακόμα και τα κενά όπου επιτρέπεται (π.χ. στην Commodore BASIC) με αποτέλεσμα προγράμματα τόσο συμπυκνωμένα που κάθε άλλο παρά ευανάγνωστα δείχνουν. Και πάλι όμως, ακόμα και αν χρησιμοποιήσεις 240-255 χαρακτήρες ανά εντολή που ήταν συνήθως το όριο ανάλογα με το μηχάνημα, τι μπορείς πραγματικά να φτιάξεις; Μιλάμε για πολύ περιορισμένο μέγεθος. Χα, νομίζετε! Δείτε για αρχή το παρακάτω listing:
Αρχίζετε να προβληματίζεστε τώρα, έτσι; Αυτό δεν δείχνει και τόοοσο μικρό. Και έτσι είναι, διότι, καθώς ο ZX Spectrum (και οι ZX81 και ZX80) χρησιμοποιούσε single key keywords στην BASIC που είχε φτιάξει ο Steven Vickers, κάθε εντολή (π.χ. PRINT) καταλάμβανε 1 byte και όχι 5 όπως σε κάποια άλλη διάλεκτο BASIC. Έτσι, μία γραμμή εντολών μπορεί στην οθόνη να είναι πάνω από 8 γραμμές κειμένου των 32 χαρακτήρων, πράγμα που δεν συναντάμε σε άλλη διάλεκτο και που επιτρέπει αρκετά μεγαλύτερο όγκο εντολών τελικά. Ωραία όλα αυτά, αλλά ακόμα και με αυτά τα πλεονεκτήματα της Sinclair BASIC τι μπορείς να φτιάξεις πια με ένα 10-Liner;
Η απάντηση είναι "σχεδόν τα πάντα". Αν παρακολουθήσετε τις κορυφαίες συμμετοχές στους διαγωνισμούς για 10-Liners θα τρίβετε τα μάτια σας. Συνήθως οι συμμετοχές αφορούν σχετικά απλά arcade παιχνίδια, αλλά αυτό δεν είναι υποχρεωτικό. Έτσι λοιπόν, ο κύριος Matthew Begg σκέφτηκε ότι βρήκε πεδίο δόξης λαμπρό (τις 10 "γραμμές" εντολών) για να αναπτύξει ένα ολοκληρωμένο... spreadsheet! Τι, γελάτε; Για δείτε παρακάτω:
Εντυπωσιακά τα screenshots, έτσι; Προσωπικά με το που τα είδα έμεινα με το στόμα ανοιχτό γιατί εξεπλάγην από τα χρώματα, τους χαρακτήρες, το όλο look, τη λειτουργικότητα με την έννοια ότι το κορυφαίο spreadsheet application σε ZX Spectrum έτσι θα έπρεπε να δείχνει. Όχι όμως ένα 10-Liner! Ο ίδιος ο κύριος Begg γράγει περιγράφοντας το πρόγραμμά του: "ZXsheet is a full-featured spreadsheet application for the Sinclair ZX Spectrum written in just 10 lines of BASIC. It features a large 20 rows by 10 column workspace, full colour formatting, formula support, copy/paste functions (including relative addressing), the ability to save and print spreadsheets, and a groundbreaking graphical chart function". Πέρα από τα εντυπωσιακά features για το μέγεθος του προγράμματος ελπίζω να διακρίνατε και το χιούμορ, έτσι;
Πέρα από τα αυτονόητα από την πλευρά μου (chapeau, standing ovation, ξέρετε τώρα) να σας πω ότι είναι χρήσιμο να επισκεφτείτε την επίσημη ιστοσελίδα του ZXsheet διότι εκεί ο κύριος Begg εξηγεί αναλυτικότατα, εντολή προς εντολή, μεταβλητή προς μεταβλητή το πώς λειτουργεί το πρόγραμμά του και τι κάνει η κάθε γραμμή εντολών. Προσωπικά άρχισα να αναθεωρώ κάποια πράγματα που πίστευα μέχρι σήμερα - π.χ. το "ξέρω BASIC" - καθώς το επίπεδο του κώδικα όπως το λέμε στις μέρες μας του ZXsheet είναι εντελώς σε άλλη κλάση από ό,τι είχα γράψει εγώ ποτέ στη ζωή μου. Σίγουρα πάντως οι (όποιες) γνώσεις μου με βοηθούν να αναγνωρίσω το μεγαλείο του επιτεύγματος και να βγάλω το καπέλο με θαυμασμό στον Matthew Begg αλλά και σε όλους τους υπόλοιπους coders ανά τον κόσμο που διανθίζουν με τα προγραμματιστικά τους διαμαντάκια αυτόν και αντίστοιχους διαγωνισμούς.
Άντε να τα εξηγήσεις τώρα σε κάποιον που δεν είχε την τύχη να τα ζήσει. Ας προσπαθήσω όμως, έστω και ένας να καταλάβει, κάτι θα έχω πετύχει. Για πάμε...
Στο πρώτο μισό της δεκαετίας του '80 η "φάση" με τα home computers στην Ελλαδίτσα ήταν όπως ίσως να φαντάζεστε, να έχετε ακούσει ή να έχετε διαβάσει: πολλοί χομπίστες, πολλά διαφορετικά μοντέλα, ειδικός - ελληνικός και μη - τύπος προσανατολισμένος περισσότερο σε αυτό που λέμε σήμερα hacking παρά στο gaming. Ο ZX Spectrum ξεχώριζε όχι μονάχα λόγω της χαμηλής τιμής του, αλλά και επειδή κουτσά-στραβά με λίγες ή πολλές παραχωρήσεις εδώ κι εκεί, έκανε το πάντα. Φυσικά, οι κάτοχοι Commodore 64 κοιτούσαν κάπως αφ' υψηλού όλους τους υπόλοιπους, καθώς το μηχάνημά τους ό,τι έχανε στην BASIC και στην ταχύτητα ανάγνωσης/εγγραφής από κασέτα ή δισκέτα το κέρδιζε και με το παραπάνω σε γραφικά, animation, δυνατότητες επέκτασης, "επαγγελματικό" πληκτρολόγιο και, φυσικά, ήχο. Εκεί ο 64άρης απλά δεν παιζόταν: ακόμα και αν σε κάποιον άλλο τομέα υπήρχε debate, στις ηχητικές και μουσικές δυνατότητες ήταν ο απόλυτος κυρίαρχος του παιχνιδιού. Μοιραία λοιπόν και εγώ, αν και πραγματικά δεν είχα το παραμικρό παράπονο από τον πιστό μου Spectrum τον οποίο και είχα προικίσει με πολύ software αλλά και αρκετά περιφερειακά, δελεάστηκα από τις οπτικοακουστικές αρετές του "ψωμιέρα" και ενέδωσα κάπου στις αρχές του '85, αν δεν κάνω λάθος. Βλέπετε, είχα δει - και ακούσει - τα πρώτα cracktros (που σημειωτέον τότε δεν υπήρχαν σε άλλους υπολογιστές) και είχα πάθει την πλάκα μου με την ομαλότητα της κίνησης, τη μουσική, τα sprites, το scrolling text και τα χρώματα σε raster bars κ.ά. που σου έδιναν την εντύπωση ότι ήταν πολύ περισσότερα από 16. Έτσι λοιπόν έδωσα πακέτο τον Spectrum με όλη του την προίκα για έναν ολοκαίνουριο, κουτάτο 64άρη με το original κασετόφωνό του και 3 παιχνίδια (Spy Hunter, Raid Over Moscow και The Way of the Exploding Fist).
Ο Commodore 64 έμεινε μαζί μου για ενάμιση χρόνο περίπου. Η αλήθεια είναι ότι είχα προλάβει να απολαύσω την όλη εμπειρία και πριν αποκτήσω τον δικό μου 64άρη, αφού ο τότε κολλητός μου είχε ήδη έναν τουλάχιστον 12-15 μήνες νωρίτερα και συχνά-πυκνά ξημεροβραδιαζόμασταν σπίτι του, παίζοντας, αντιγράφοντας ό,τι πρόγραμμα βρίσκαμε, πληκτρολογώντας ατέλειωτα listings (που στο τέλος δεν "έπαιζαν") και προσπαθώντας να χακάρουμε παιχνίδια και να βάλουμε στο menu τους τα ονόματά μας. Γενικώς τον είχα χαρεί τον "ψωμιέρα" αρκετά λοιπόν, ακόμα και πριν αποκτήσω τον δικό μου.
Κάπου στο 2ο εξάμηνο του '86, αποφασίσαμε με τον πατέρα μου να προχωρήσουμε στο επόμενο βήμα και να δοκιμάσουμε την εμπειρία των 16bits. Εκείνος είχε πολύ περισσότερο από μένα το μικρόβιο του computing, αλλά επικεντρωνόταν αποκλειστικά στον προγραμματισμό, με αποτέλεσμα να χρησιμοποιεί περισσότερο τον παρθενικό υπολογιστή που αποκτήσαμε ποτέ, τον TRS-80 CoCo με την εξαιρετική Extended Color BASIC, παρά τον Commodore 64. Συμφωνήσαμε λοιπόν να συγκεντρώσουμε και να πουλήσουμε τους υπολογιστές, τα περιφερειακά και το software που είχαμε, προκειμένου να μαζέψουμε ένα μέρος του ποσού που χρειαζόταν ώστε να αποκτήσουμε τον ένα και μοναδικό Atari 520ST με το ασπρόμαυρο high resolution monitor που το είχαμε δει και είχαμε χαζέψει. Έτσι λοιπόν και έγινε, και μετά από 15-18 μήνες περίπου αποχωρίστηκα τον Commodore 64 με (πολύ) βαριά καρδιά. Αλλά τι στο καλό, ο ST υποτίθεται ότι ήταν χρόνια μπροστά, δεν ήταν;
Η αλήθεια είναι ότι όντως ήταν. Μετά τους TRS-80 CoCo, ZX Spectrum και Commodore 64, το να χρησιμοποιείς ένα "διαστημικό" GUI όπως το GEM σε οθόνη ανάλυσης 640x400 pixels ήταν εμπειρία out of this world. Το περιβάλλον των "σοβαρών" προγραμμάτων (σχεδιαστικά, επεξεργαστές κειμένου) και των γλωσσών προγραμματισμού ήταν τόσο προχωρημένο συγκριτικά με ό,τι είχα δει μέχρι τότε, που χρειάστηκε να περάσουν πάνω από 10 χρόνια και να μεταβώ σε PC με 17άρα οθόνη για να βιώσω κάτι που έστω πλησίαζε αυτά που βίωνα στον ST. Αφήστε που μετά την εμπειρία του 1541 (το disk drive του C64) και των εντολών τύπου LOAD "*",8,1 το να δουλεύεις με τις 3,5" δισκέτες του Atari σε ένα περιβάλλον που έκανε αντιγραφή, μετακίνηση, δημιουργία φακέλων κλπ παιχνιδάκι ήταν κάτι που σε έκανε να νιώθεις ότι είχες πάρει μετάθεση από το Κακοσάλεσι στο USS Enterprise!
Όλα αυτά λοιπόν ήταν υπέροχα, εξαιρετικά, εξαίσια. Ένα προβληματάκι υπήρχε μονάχα: δεν είχα παιχνίδια στον ST. Πέρα από μία έκδοση του Missile Command, ένα Pac-Man, το Brataccas και το Starglider υπήρχε το απόλυτο χάος, καθώς η συντριπτική πλειονότητα των ST games έτρεχε σε low resolution (320x200 pixels) και έγχρωμη οθόνη που εγώ απλά δεν διέθετα! Ούτε μπορούσα φυσικά να συνδέσω τον Atari στην τηλεόραση του σαλονιού, αφού η μόνη διαθέσιμη συνδεσμολογία (SCART) φυσικά και δεν υποστηριζόταν από την γερασμένη Grundig μας. Έτσι, από τον χρωματικό οργασμό, τα rasterbars, τα cracktros, το animation που ήταν πιο απαλό κι από μετάξι του 64άρη έμεινα με μία συνολική υπολογιστική εμπειρία της επόμενης ίσως δεκαετίας, αλλά χωρίς παιχνίδια! Το λες και βαρβάτη αλλαγή αυτό, έτσι δεν είναι;
Ευτυχώς για μένα, η βιντεοπαικτική αγρανάπαυση διήρκεσε μετά βίας ένα χρόνο, όσο χρειάστηκε δηλαδή για να μαζέψω τα χρήματα και να αγοράσω μία έγχρωμη οθόνη για τον ST. Δυστυχώς όχι εκείνη την υπέροχη τη δική του - SC1224 πρέπει να λεγόταν, αν δεν με απατά η μνήμη μου - αλλά μία Sanyo η οποία ήταν αξιοπρεπέστατη και οπτικά θύμιζε monitor της Commodore. Ε, και πλέον, άντε μαζέψτε με!
Την εποχή εκείνη είχε ανοίξει και το Atari Club, το οποίο, αν δεν κάνω λάθος, στεγαζόταν στο πατάρι (μην κάνετε ηλίθιους συνειρμούς, σας εκλιπαρώ) του Computer Market, γωνία Σολωμού με Μπόταση. Atari Club σήμαινε βασικά ότι με μία ελάχιστη συνδρομή μπορούσες να αντιγράψεις οτιδήποτε λαχταρούσε η ψυχή σου. And then some. Η πειρατεία λογισμικού στο ζενίθ της, να αντιγράφουμε απλά για να αντιγράψουμε φάση, ακόμα και παιχνίδια ή προγράμματα που δεν σκοπεύαμε να ασχοληθούμε πραγματικά ποτέ μαζί τους. Τολμώ να πω ότι αυτό που ενδόμυχα ανέμενα, ότι δηλαδή τα παιχνίδια του ST θα ήταν... εκατό φορές καλύτερα από αυτά του 64άρη, δεν το διαπίστωσα. Ναι μεν είχαν καλύτερα γραφικά υψηλότερης ανάλυσης (συνήθως) και υπήρχαν και κάποια που διέθεταν και αντίστοιχα καλή μουσική, αλλά αυτό που είχα στο μυαλό μου, κάτι σε στυλ "arcade perfect" αποδείχτηκε εντελώς ουτοπικό. Και νομίζω ότι ήταν αυτό ακριβώς το αγαπημένο μου από τα coin ops, το Bubble Bobble, που όταν το έπαιξα στον ST με απογοήτευσε. Γιατί σε επίπεδο γραφικών και ήχου ήταν μια χαρά, και σίγουρα ένας αδαής θα ξεγελιόταν, αλλά για hardcore Bubble Bobblers ήταν... Αφήστε το, μην ανοίγουμε πληγές τώρα...
Αν όμως τα παιχνίδια του ST δεν με ενθουσίασαν, βρήκα κάτι άλλο που πραγματικά με εντυπωσίασε. Και αυτά ήταν τα demos. Βλέπετε, μέχρι τότε, ακόμα και στον Commodore 64, demos δεν υπήρχαν (κι αν υπήρχαν, σίγουρα εμείς δεν είχαμε δει κάποιο). Μόνο τα cracktros επεδείκνυαν τις δυνατότητες του μηχανήματος, και με τρόπο μάλιστα που συνήθως ούτε τα games δεν κατάφερναν. Σκεφτείτε λοιπόν όταν πέτυχα το πρώτο demo, στον ST, πώς θα πρέπει να ένιωσα με γραφικά και χρώματα που ήταν κατά πολύ ανώτερα αυτών των cracktros του 64άρη! Μιλάμε για πρωτόγνωρη εμπειρία - και ταυτόχρονα για ένα demo που με τα σημερινά standards θα το αντιμετωπίζαμε με ατάκες του τύπου "μα είναι να γελάει κανείς". Και όμως τότε, το '88, ένα demo που στην ουσία ήταν περίπου σαν standalone polished cracktro, όχι απλά εντυπωσίαζε, αλλά το έβαζες να το δουν και οι φίλοι σου για να καταλάβουν γιατί είχες παρατήσει των πακτωλό των 8bit games για να μετακινηθείς στα 16bits. Να γιατί!
Μέχρι τότε κυριαρχούσε η εντύπωση πως ο Commodore 64 ηχητικά ήταν ό,τι καλύτερο είχε εμφανιστεί στον χώρο του home computing, καθώς συνδύαζε το εμβληματικό SID με εκατοντάδες μουσικές συνθέσεις απείρου ηχητικού κάλους, ποιότητα και ποσότητα δηλαδή που καμία άλλη πλατφόρμα δεν μπορούσε καν να ονειρευτεί ότι θα μπορούσε να πλησιάσει. Και, ξαφνικά, εμφανίζεται το The B.I.G. Demo των Exceptions (όπου B.I.G. σημαίνει - τι άλλο; - Best In Galaxy). Και τι έχουν κάνει οι μάγκες εκεί; Πέρα από κάτι εντυπωσιακούς textscrollers και έναν πακτωλό χρωμάτων έχουν μεταφέρει οι αθεόφοβοι δεκάδες από τις καλύτερες μουσικές συνθέσεις του Μπετόβεν της ηλεκτρονικής μουσικής, του ενός και μοναδικού Rob Hubbard, από τον 64άρη στον ST! Κι εκεί που θεωρούσαμε ότι το Yamaha YM2149F (για τους φίλους AY-3-8910 για να καταλαβαινόμαστε) ήταν πάνω-κάτω ό,τι είχαμε ακούσει στον Amstrad CPC, ξαφνικά βρισκόμαστε αντιμέτωποι με την απόλυτη ηχητική πανδαισία! Η αίσθηση είναι ότι ο ST ήρθε για να μείνει, το μηχάνημα τα σπάει! Αλλά είχε κι άλλο επεισόδιο η ιστορία...
Και κάπου εκεί, τέλη '88 με αρχές '89, ήρθε το The Union Demo. Μία παραγωγή-σταθμός στην ιστορία του ST, ένα megademo όπως θα το χαρακτηρίζαμε τότε, αποτελούμενο από parts που σε άφηναν με ανοιχτό το στόμα. Εδώ θα πρέπει να διευκρινίσω ότι τα demos τότε δεν ήταν όπως τώρα, δεν είχαν δηλαδή μία κεντρική ιδέα ή ένα θέμα ή μία ιστορία την οποία να ντύνουν με διάφορα εφέ. Τότε τα demos έμοιαζαν με εξελιγμένα cracktros που απλά προσπαθούσαν να καταρρίψουν κάποιο ρεκόρ (σε χρώματα on screen, κάποια undocumented ανάλυση οθόνης, πλήθος BOBs και πάει λέγοντας). Ακόμα - και αυτό κι αν είναι ανήκουστο για τις σημερινές παραγωγές - τότε τα περισσότερα demos απαιτούσαν να υπάρχει interaction με τον χρήστη. Τι λέτε γι' αυτό;
Έτσι λοιπόν στο The Union Demo ο χρήστης ελέγχει έναν... δίποδο μυρμηγκοφάγο (!), τον Charly, ο οποίος συναντάει διάφορες πόρτες. Σε κάθε μία που επιλέγει να μπει ανταμειβόμαστε με κάποιο part του The Union Demo. Και εδώ, πραγματικά, αυτά που βλέπουμε και ακούμε, για την εποχή είναι πρωτόγνωρα και ανεπανάληπτα. Είναι δύσκολο να διαλέξω τι με είχε εντυπωσιάσει περισσότερο: το sampled Beat 'dis των Bomb the Bass λίγο καιρό πριν κάνει το ίδιο το Xenon 2 με το Megablast; Τα 512 χρώματα που στα μάτια που είχαν συνηθίσει το πολύ σε 16 έδειχναν, απλά, άπειρα; Το - δεν ξέρω κι εγώ πόσων επιπέδων - ταχύτατο και ομαλότατο parallax scrolling; Οι τεράστιοι, πολύχρωμοι και χοροπηδηχτοί textscrollers; Τα υπέροχα tunes; Τι απ' όλα;
Ίσως, αν κάποιος τα δει και τα ακούσει όλα αυτά σήμερα έχοντας την εμπειρία, τη θέαση και τα ακούσματα όλων αυτών των ετών να πει "έλα μωρέ, και σίγα το πράγμα". Αλλά δεν είναι έτσι: προσπαθήστε να βάλετε τον εαυτό σας στη θέση εκείνη στο χρόνο που ακόμα δεν έχετε δει τίποτα σχετικό με demoscene πέρα από κάποια cracktros στον Commodore 64. Και μετά ακούτε τον ST στο The B.I.G. Demo να παίζει το μουσικό the very best of... του ρεπερτορίου του τελευταίου σε μία δισκέτα, και, πριν προλάβετε να συνέλθετε, τρακάρετε με το... θωρηκτό που λέγεται The Union Demo. Και με ανοιχτό το στόμα βλέπετε έναν πακτωλό χρωμάτων, υψηλή ανάλυση γραφικών, ταχύτατη και ασύλληπτα ομαλή κίνηση, πράγματα που κανένας έως τότε δεν είχε ξαναδεί. Πιστέψτε με, το The Union Demo ήταν η απτή απόδειξη ότι πέρα από το λιτό αλλά λειτουργικότατο GUI, πέρα από την... ατέλειωτη RAM, πέρα από την "άνετη" software συμβατότητα με PC και Macintosh, ο ST ήταν το μηχάνημα των υγρών ονείρων οποιουδήποτε εντυπωσιαζόταν από γραφικά, animation και synthesized μουσική. Ναι, ήταν γεγονός, ο Jack Tramiel, από το μετερίζι της Atari αυτή τη φορά, μας είχε φιλέψει με τον άξιο και αδιαμφισβήτητο διάδοχο του 64άρη. Ο τίτλος του βιβλίου του Jamie Lendino για τον ST, το "FaSTer Than Light" είναι απολύτως αντιπροσωπευτικός αυτού που εισπράτταμε εκείνα τα χρόνια ως χρήστες του ST. Δεν κοιτούσαμε κανέναν, δεν υπήρχε καν υποψία ανταγωνισμού. Φυσικά, όπως άπαντες γνωρίζουμε, αυτό σύντομα άλλαξε...
Εδώ όμως δεν θα αναφερθώ στην άσπονδη φίλη του ST που τελικά μάλιστα κέρδισε τη μεταξύ τους κόντρα και μάχη. Δεν είναι ανάγκη, άλλωστε: η "κυρία" αυτή έχει εισπράξει άπειρη αγάπη από τους ανά τον κόσμο ρετροκομπιουτεράδες και συνεχίζει να το κάνει. Και καλώς συμβαίνει αυτό, δεν θα πω το αντίθετο. Αλλά είναι mind blowing (δε μου έρχεται στα ελληνικά τώρα) το γεγονός ότι αυτό το υπέροχο μηχάνημα, αυτός ο γαμάτος 16μπιτος που αποτελούσε για κάποια χρόνια by far την πιο "τίμια" και ολοκληρωμένη υπολογιστική πρόταση, τώρα πια είναι σα να έχει χαθεί στη λήθη. Αν ακούσετε κουβέντες ή διαβάσετε απόψεις, όλοι οι "ψαγμένοι" λένε τι δεν μπορεί να κάνει ο ST - έχοντας πάντα ως μέτρο σύγκρισης το αντίπαλο στρατόπεδο και το gaming και demo πεδίο. Αλλά εδώ είναι το θέμα: τόση ώρα σας γράφω τι μπορούσε να κάνει αυτό το καταπληκτικό μηχάνημα, όχι τι ΔΕΝ μπορούσε να κάνει! Πώς και πότε βρεθήκαμε από τη μία πλευρά της κουβέντας στην απέναντι;
Διάβασα κάποτε την άποψη ότι τα τελευταία χρόνια οι (όποιες) παραγωγές της ST scene τρέχουν αποκλειστικά σε Atari STE γιατί έχουμε δει τα όρια του ST, δεν υπάρχει κάτι άλλο να δούμε. Διαφωνώ. Διότι όταν οι coders είχαν πραγματικά φτάσει στο σημείο να μπορούν να κάνουν παπάδες με το αρχικό hardware του '85, πλέον η μεγάλη μάζα των χρηστών είχε μεταφερθεί στο απέναντι στρατόπεδο. Και η ίδια η Atari έδωσε την χαριστική βολή, αντικαθιστώντας τον ST με τον STE. Καληνύχτα σας. Ποιος θα ασχολούνταν πια να φτιάξει κάτι στο επίπεδο του Vroom, του Lethal Xcess, του Enchanted Land, του Xenon 2, ακόμη και του Lotus, που έδειξαν ότι ο ST ήταν κατάλληλος για πολύ περισσότερα από το Flying Shark, το OutRun ή την άθλια μεταφορά του Shadow of the Beast. Στο τέλος της μέρας, τα πράγματα είναι απλά. Το μηχάνημα απλά δεν πήρε την αγάπη που του άξιζε. Ούτε από τους χρήστες, ούτε από τους developers, αλλά ούτε και από τους coders της demoscene πέρα από τα πρώτα 5-6 χρόνια της ύπαρξής του. Και είναι πραγματικά κρίμα, γιατί όποιος βίωσε την πραγματικότητα εκείνων των πρώτων χρόνων, ξέρει ότι ο ST άξιζε πολλά περισσότερα...
Α, και ολοκληρώνοντας να σας πω ότι έκανα την ευχάριστη διαπίστωση ότι τελικά αυτό που μόλις διαβάσατε είναι το 1.000στό post στο blog, και όχι το προηγούμενο όπως λανθασμένα σας είχα γράψει στην προηγούμενη ανάρτηση. Βλέπετε, το Blogger είχε μετρήσει στα posts και το τρέχον που ήταν σε μορφή προχείρου και δεν είχε "ανέβει" ακόμα. Οπότε ναι, για εμένα προσωπικά είναι πολύ περισσότερο appropriate να φτάνω το milestone των 1.000 αναρτήσεων με ένα post-σεντόνι για τον αγαπημένο μου Atari ST. Το αξίζει ο καημένος γιατί όλοι σχεδόν στο φτύσιμο τον έχουν τα τελευταία χρόνια...
Και κάτι τελευταίο: όσοι έχετε την περιέργεια να δείτε (σε εξομοίωση) όλα σχεδόν τα demos που κυκλοφόρησαν για τον ST, μπορείτε να το κάνετε μέσω αυτού εδώ του καταπληκτικού website. Ο Hatari τρέχει από τον browser, τα demos φορτώνονται ακαριαία, δεν χρειάζεται ούτε να κατεβάσετε ούτε να σετάρετε το παραμικρό. Και φυσικά δεν θα μπορούσα να σας αφήσω χωρίς το The Union Demo, έτσι δεν είναι;
Για όσους ακόμα αμφιβάλλουν για τις δυνατότητες του stock Atari ST, να υποδείξω αυτό εδώ, ακόμα και αν οι ίδιοι οι developers του δεν (δείχνουν να) καίγονται να το ολοκληρώσουν και να το κυκλοφορήσουν. Όχι ρε φίλε, πείτε ό,τι θέλετε, αλλά το μηχάνημα στα κατάλληλα χέρια μπορούσε - και μπορεί - να κάνει παπάδες!
Φέτος συμπληρώνονται 40 ολόκληρα χρόνια από το 1985, την χρονιά δηλαδή κατά τη διάρκεια της οποίας παρουσιάστηκαν και κυκλοφόρησαν ο Atari ST και η Commodore Amiga. Για την τελευταία είμαι βέβαιος ότι θα διαβάσετε ή θα δείτε δεκάδες αφιερώματα, θα γίνουν πάμπολλες εκθέσεις, κανείς δεν θα ξεχάσει τα γενέθλιά της. Με τον ST όμως, τι γίνεται; Μιλάμε για ένα μηχάνημα που έχει αδικηθεί τόσο πολύ από την ιστορία αλλά και από τους ίδιους του τους χρήστες, που πλέον, αν δεν είχα ζήσει στα 80s και δεν είχα κολλήσει από τότε το μικρόβιο του computing, μπορεί και να πίστευα - όπως το κάνουν πολλοί, άλλωστε - ότι στον τομέα των 16bits η Amiga ήταν πάντοτε κυρίαρχη. Κι όμως, δεν είναι έτσι: από το '85 μέχρι και το '88 ο ST απολάμβανε την πρωτιά που του άξιζε σε καρδιές και σε πωλήσεις, καθώς ήταν ένα ασύγκριτο υπολογιστικό powerhouse που μπορούσε να αποκτήσει ο καθένας. Και οι συμβιβασμοί που είχαν γίνει στην ανάπτυξή του ήταν του τύπου "να είναι τουλάχιστον επαρκής στον x τομέα" - σε πλήρη αντίθεση με την Amiga που κάπου θα κυριαρχούσε απέναντι στους πάντες και κάπου αλλού μπορεί να ήταν και ο χειρότερος υπολογιστής της ιστορίας. Τι, νομίζετε ότι υπερβάλλω; Κάντε ένα dir σε δισκέτα με πολλά αρχεία σε μία κλασική, "ορθόδοξη" 500άρα με Workbench 1.3, μετρήστε την ώρα που θα σας πάρει, και τα ξαναλέμε!
Τέλος πάντων, εδώ σκοπός μου δεν είναι να τα χώσω στην Amiga - την οποία άλλωστε έχω εξίσου με τον ST στην καρδιά μου - αλλά να πω μερικές καλές κουβέντες για τον Atari ST. Τελικά όμως δεν θα το κάνω εγώ, αλλά θα σας παραθέσω τμήματα από ένα post από το blog του John Sohn που νομίζω ότι τα λέει καλύτερα:
"Διάβασα πρόσφατα ότι ο Atari ST έκλεισε φέτος τα 40. Θυμάμαι που είχα
αγοράσει τον δικό μου από το Rosewood Music στο Findlay του Ohio, το 1989, χρησιμοποιώντας τα χρήματα που είχα
πάρει για την αποφοίτησή μου από το λύκειο. Τον ήθελα από το 1985, όταν τον
είχα δει πρώτη φορά σε βιτρίνα στο Maumee Valley Computer Center στο Defiance
του Ohio. Εκείνη ήταν η χρονιά που
κυκλοφόρησε, και μου φάνηκε σαν να ερχόταν από το μέλλον. Όταν τελικά τον
απέκτησα - έναν 16μπιτο υπολογιστή με ποντίκι, γραφικό περιβάλλον και
ενσωματωμένες θύρες MIDI - ήξερα ακριβώς πού κατευθυνόμουν. Για μένα, το μέλλον
ήταν ο Atari ST.
Πριν τον ST, προγραμμάτιζα σε BASIC στον οκτάμπιτο Atari μου. Αλλά αυτό
ήταν κάτι διαφορετικό. Αυτό ήταν σοβαρό. Στον ST ήταν που έβγαλα τις
"βοηθητικές ρόδες" και βούτηξα στην K&R C. Χωρίς πρότυπο ANSI,
χωρίς IDE, χωρίς επισήμανση σύνταξης. Μόνο εγώ, ένας κέρσορας που αναβόσβηνε, και
το βιβλίο The C Programming Language στα γόνατά μου.
Τελικά έγινα κανονικός προγραμματιστής για τον Atari STκαι χρησιμοποιούσα την Alcyon C - τον επίσημο μεταγλωττιστή C - μαζί με τον
MadMac, έναν assembler για τον επεξεργαστή 68000. Δεν ήταν πια απλό hobby. Έγραφα
κανονικό λογισμικό, σε μία πραγματική πλατφόρμα ανάπτυξης, αποκτώντας από νωρίς
μια σκληρή (και διασκεδαστική) εκπαίδευση στον προγραμματισμό συστημάτων.
Κάποια στιγμή έγραψα ένα launcher που λεγόταν Zapenu. Δημοσιεύτηκε
στο περιοδικό ST Format - όχι απλώς αναφέρθηκε, αλλά συμπεριλήφθηκε
πραγματικά στην cover disk. Έτσι μοιραζόμασταν τότε το λογισμικό. Χωρίς App
Store. Χωρίς Internet. Μόνο μία δισκέτα 3,5
ιντσών κολλημένη στο εξώφυλλο ενός περιοδικού, με τον κώδικά σου μέσα. Για έναν
φοιτητή που προσπαθούσε να πετύχει κάτι ουσιαστικό, αυτό σήμαινε τα πάντα.
Είναι δύσκολο να εξηγήσει κανείς πόσο μπροστά ήταν ο Atari ST στα τέλη της
δεκαετίας του ’80 ή στις αρχές του ’90 - εκτός και αν το έζησες τότε.
Εκείνη την εποχή, οι περισσότεροι άνθρωποι δεν είχαν υπολογιστή στο σπίτι
τους. Οι υπολογιστές ήταν ακριβοί, απευθύνονταν κυρίως σε επαγγελματίες και
προκαλούσαν δέος. Μπορεί να είχες δει ένα PC στο γραφείο ή στο σχολείο - αλλά
δεν ήταν μέρος της καθημερινότητας, εκτός αν ήσουν χομπίστας ή εργαζόσουν στον
χώρο της τεχνολογίας.
Ο ST βοήθησε να αλλάξει αυτό. Το ίδιο και η Amiga, με τον δικό της τρόπο - ενώ
ο Mac, παρότι επιδραστικός, παρέμενε απρόσιτος για τους περισσότερους λόγω της
υψηλής τιμής του. Ο ST και η Amiga απέδειξαν ότι ισχυρά, δημιουργικά μηχανήματα
μπορούσαν να είναι οικονομικά και προσβάσιμα - όχι μόνο εργαλεία για
επιχειρήσεις ή για ιδρύματα ελιτιστών.
Ο ST ήταν οικονομικός, φιλικός προς τον χρήστη και ισχυρός - ένας
πραγματικός 16μπιτος υπολογιστής με γραφικό περιβάλλον (GEM), πολυδιεργασία
μέσω desk accessories και πλήρη μεταγλωττιστή C. Μπορούσες να φτιάξεις μουσική,
να σχεδιάσεις pixel art, να γράψεις κείμενα, να παίξεις παιχνίδια ή να γράψεις
σοβαρό λογισμικό - όλα σε ένα μόνο μηχάνημα.
Η Amiga μπορεί να είχε πιο εντυπωσιακά γραφικά και ήχο "στα
χαρτιά", αλλά στην καθημερινή χρήση ο ST στεκόταν άξια - και συχνά έδινε
την αίσθηση ότι ήταν πιο γρήγορος και άμεσος. Εκεί που το λειτουργικό της Amiga
φαινόταν περίεργο και ασταθές, το GEM desktop του ST ήταν απλό και απόλυτα
χρηστικό. Έμοιαζε και λειτουργούσε σαν πραγματικός σταθμός εργασίας με γραφικό
περιβάλλον, όχι σαν κάποιο φανταχτερό παιχνίδι. Για συγγραφή κώδικα, εκκίνηση
εφαρμογών ή διαχείριση αρχείων, το GEM απλώς… δούλευε - και έκανε όλο το
σύστημα να δείχνει πιο… προσεγμένο.
Ο ST ήταν επίσης η πρώτη φορά που χρησιμοποίησα ποτέ έναν επεξεργαστή
κειμένου WYSIWYG - "what you see is what you get" (ό,τι βλέπεις είναι
ό,τι παίρνεις). Σήμερα, θεωρείται αυτονόητο ότι ένας επεξεργαστής κειμένου θα
δείχνει ακριβώς πώς θα είναι η σελίδα όταν αυτή εκτυπωθεί - αλλά δεν ήταν πάντα
έτσι. Τότε, οι περισσότεροι επεξεργαστές κειμένου χρησιμοποιούσαν κωδικούς
μορφοποίησης, χαρακτήρες ελέγχου ή ειδικές λειτουργίες προεπισκόπησης
εκτύπωσης. Το να βλέπεις τη μορφοποίηση ζωντανά, όσο πληκτρολογούσες, ήταν κάτι
που δεν είχα ξαναζήσει. Οι περισσότεροι επεξεργαστές κειμένου τότε
λειτουργούσαν σαν "χαζά" τερματικά - πληκτρολογούσες για ώρα μέσα σε
ένα περιβάλλον τύπου τερματικού και μετά ενεργοποιούσες μία λειτουργία
προεπισκόπησης για να δεις πώς θα είναι τελικά το έγγραφο. Αντί να κοιτάω
κώδικες μορφοποίησης ή σύμβολα ελέγχου, μπορούσα απλώς να πληκτρολογώ, να
μορφοποιώ και να εκτυπώνω αυτό ακριβώς που έβλεπα στην οθόνη.
Οι ενσωματωμένες θύρες MIDI μετέτρεψαν τον STσχεδόν από τη μία μέρα στην άλλη στον "μουσικό υπολογιστή".
Cubase. Notator. Ακόμα και επαγγελματίες, όπως οι Tangerine Dream και ο FatboySlim, συνέχιζαν να χρησιμοποιούν STs πολύ μετά την απόσυρσή τους από τα ράφια -
γιατί απλώς… δούλευαν.
Από την πλευρά του προγραμματιστή, μπορούσες να γράψεις σε C, να κάνεις
μεταγλώττιση απευθείας πάνω στο μηχάνημα και να δουλέψεις με ένα πραγματικό γραφικό
περιβάλλον - χωρίς να σηκωθείς από το γραφείο σου. Χωρίς cross-compiling. Χωρίς
εγκατάσταση toolchain. Απλώς έγραφες κώδικα και ξεκινούσες.
Ο ST φτιάχτηκε γρήγορα, με περιορισμένους πόρους, από μία ομάδα που
προσπαθούσε να ξεπεράσει την Commodore - την ίδια εταιρεία από την οποία μόλις
είχε φύγει ο Jack Tramiel. Αυτή η αίσθηση του κατεπείγοντος του έδωσε το
πλεονέκτημα. Ο ST δεν σχεδιάστηκε από επιτροπές - γεννήθηκε από τη θέληση ενός
ανθρώπου που είχε πει τη θρυλική φράση: "Business is war". Και το σύνθημα
του ST εξέφραζε ακριβώς αυτό το πνεύμα: Powerwithouttheprice.
Ο Tramiel μπορεί να μην έχει τη φήμη του Steve Jobs ή του Bill Gates, αλλά
σίγουρα θα έπρεπε. Επιβίωσε από το Ολοκαύτωμα, ήρθε στην Αμερική και
δημιούργησε, όχι μία, αλλά δύο μεγάλες αυτοκρατορίες στους υπολογιστές - την
Commodore και την Atari - με βάση την πίστη του ότι η υπολογιστική ισχύς πρέπει
να είναι προσιτή και διαθέσιμη σε όλους. Η κληρονομιά του δεν είναι απλώς τα
μηχανήματα. Είναι η ιδέα ότι η τεχνολογία πρέπει να ανήκει στις μάζες, όχι μόνο στους προνομιούχους. Και o ST ήταν η
ενσάρκωση αυτής της φιλοσοφίας, σε μορφή πυριτίου.
Και όταν τον παρουσίασε για πρώτη φορά - με εκείνο το χαρακτηριστικό
χαμόγελο στο πρόσωπό του - μπορούσες να το καταλάβεις: ο ST τον έκανε περήφανο.
…
Γυρίστε τον διακόπτη και σε δευτερόλεπτα βρεθήκατε σε μια επιφάνεια
εργασίας γραφικών. Χωρίς ενδιάμεσες οθόνες. Δεν υπάρχουν καθυστερήσεις
"αρχικοποίησης". Δεν υπάρχει λειτουργικό σύστημα για φόρτωση από τον
δίσκο. Το GEM και το TOS ζούσαν στην ROM, οπότε το μηχάνημα ήταν πάντα έτοιμο
για χρήση. Ακόμη και χωρίς να έχει τοποθετηθεί δισκέτα, είχατε ένα λειτουργικό
σύστημα, πλήρες, με GUI, πίνακα ελέγχου και εργαλεία αρχείων.
Αυτό το είδος ανταπόκρισης ήταν φυσιολογικό τότε. Και μετά το χάσαμε.
Ανεχόμαστε "φουσκωμένα" λειτουργικά συστήματα, αργούς σκληρούς
δίσκους και χρόνους εκκίνησης που μετρώνται σε λεπτά.
…
Ο ST δεν έκανε πολλαπλές εργασίες με τη σύγχρονη έννοια, αλλά δεν
χρειαζόταν. Δεν κρυβόταν πίσω από στρώματα αφαίρεσης. Πατούσες τον διακόπτη και
ήσουν "μέσα".
Όπως πολλοί άνθρωποι, έφυγα από τον ST στις αρχές της δεκαετίας του '90.
Όταν πήρα έναν 386 και άρχισα να κάνω προγραμματισμό για Windows, ο Atari μπήκε
σε κουτί και τοποθετήθηκε σε ένα ράφι. Δεν ήταν ένα συνειδητό αντίο - απλώς η
έλξη για το πού κατευθυνόταν η βιομηχανία.
Τα Windows δεν ήταν τόσο κομψά, αλλά ήταν εκεί που ήταν οι δουλειές. "Μετακόμισα"
στην C++, δημιουργώντας πραγματικές εφαρμογές για desktopPCs για Windows και αργότερα πέρασα σε Java όταν το
internet άρχισε να
απογειώνεται.
…
Πέρασαν δεκαετίες. Αλλά δεν ξέχασα ποτέ αυτό το συναίσθημα.
Όταν τελικά έβγαλα τον παλιό μου εξοπλισμό και τον ST από το πατάρι πριν
από μερικά χρόνια, δεν ήμουν σίγουρος τι θα έβρισκα. Ο σκληρός δίσκος ήταν
ακόμα εκεί - μια τεράστια μονάδα ACSI που δεν είχε λειτουργήσει εδώ και σχεδόν
30 χρόνια. Ο σκληρός δίσκος είχε κάποια σκουριά εξωτερικά, αλλά και πάλι
δούλευε! Χρησιμοποίησα ένα Gotek driveκαι αργότερα μία συσκευή ACSI2SD
για να τραβήξω προσεκτικά αρχεία από αυτόν, έναν sector τη φορά.
Υπήρχαν τα παλιά μου sourcefiles. Τα βοηθητικά μου
προγράμματα. Ακόμα και το Zapenu. Κώδικα που δεν είχα δει από τότε που
ήμουν στο κολέγιο, τον έβλεπαν πια τα μάτια μου σε ένα σύγχρονο πρόγραμμα
επεξεργασίας κειμένου.
…
Είναι τρελό να πιστέψει κανείς ότι ο Atari ST είναι 40 ετών. Ότι ένα
μηχάνημα που αγόρασα με τα χρήματα της αποφοίτησής μου - το ίδιο μηχάνημα που
μου έμαθε την C, πυροδότησε την αγάπη μου για τον προγραμματισμό συστημάτων,
και ξεκίνησε μία ζωή στην τεχνολογία - θεωρείται πλέον vintage.
Αλλά αυτό που είναι ακόμα πιο ακραίο είναι πόσο ο STεξακολουθεί να αντέχει. Άμεση ενεργοποίηση. Ενσωματωμένα εργαλεία. Ένα
απλό, συνεπές, γραφικό περιβάλλον. Μία αίσθηση ελέγχου που οι σύγχρονες
πλατφόρμες, παρ' όλη τη δύναμή τους, εξακολουθούν να αγωνίζονται να
αναπαράγουν.
Έχω γράψει για σύγχρονα συστήματα - Windows, macOS, iOS, Android.
…
Αλλά τίποτα δεν αντικατέστησε ποτέ αυτή την αίσθηση του να ανοίγεις τον ST
και απλώς να χτίζεις κάτι.
…
Καλά 40α γενέθλια, Atari ST. Εσύ με έκανες προγραμματιστή".
Για το original post στη μητρική του γλώσσα, διαβάστε ΕΔΩ.
Έφτασε. Όχι επίσημα - αυτό θα συμβεί από αύριο - αλλά πλέον είναι στα χέρια κάποιων YouTubers κι έτσι μπορέσαμε κι εμείς να δούμε ενδελεχώς (αν και εξ αποστάσεως) το νεότερο προϊόν της Retro Games Ltd. που φιλοδοξεί να είναι και το πλέον ολοκληρωμένο της εταιρίας. Και γι' αυτό χρωστάμε φυσικά πολλά στους μηχανικούς της τελευταίας αλλά και στον ίδιο τον ZX Spectrum, η λιτή φύση του οποίου οδήγησε - επιτέλους - σε ένα remake που όχι μόνο διαθέτει φυσικό μέγεθος και κανονικό (όσο ήταν του Spectrum, τέλος πάντων) πληκτρολόγιο, αλλά και το οποίο, για πρώτη φορά, δεν χρειάζεται κάποιο joystick-ανοσιούργημα προκειμένου να λειτουργήσει. Όσοι είχαν στο παρελθόν αγοράσει κάποιο από τα TheC64 mini, TheC64, TheA500 mini, The400 mini ή/και TheVIC20, καταλαβαίνουν.
Βλέπετε, όσο κι αν τα προαναφερθέντα προϊόντα με τα θετικά του και με τα αρνητικά του το καθένα είχαν ως στόχο - για εμάς, τους Retro computer lovers - να υποκαταστήσουν τα... αρχαία και ευπαθή μηχανήματά μας, άπαντα ταλαιπωρούνταν από την σχεδόν υποχρεωτική χρήση του παρεχόμενου joystick, το οποίο, πολύ απλά, σκότωνε την gaming εμπειρία. Μα εντελώς, όμως. Και όσο και αν μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν διάφορα ανταπτοράκια για "κανονικά" 9πινα joysticks, είτε η απουσία κανονικού πληκτρολογίου είτε η έλλειψη έξτρα fire buttons ανάγκαζε τους χρήστες να έχουν πάντοτε συνδεδεμένο το official (τραγικό) χειριστήριο. Και μία USB θύρα μείον, βεβαίως-βεβαίως.
Ο The Spectrum όμως, είναι μία άλλη ιστορία. Θυμάστε άλλωστε τον Spectrum να είναι άρρηκτα συνδεδεμένος ως εικόνα με κάποιο joystick; Q, A, O, P και M και άγιος ο Θεός. Ομάδα που κερδίζει δεν αλλάζει και έτσι, το ολοκαίνουριο προϊόν της Retro Games Ltd. κυκλοφορεί ως (άλλος) κανονικός "γομολάστιχας": ό,τι κάνουμε γίνεται με το πληκτρολόγιο. Και, αν επιλέξουμε μέσω κάποιου USB adaptor να συνδέσουμε ένα 9πινο joystick, τότε κανένα απολύτως πρόβλημα: αυτό θα λειτουργεί ως Kempston ή Sinclair joystick ανάλογα με το παιχνίδι, καθώς όλες οι λειτουργίες που έχουν σχέση με τα menus και τις έξτρα δυνατότητες του The Spectrum γίνονται μέσω του πληκτρολογίου και του πλήκτρου "Home" που βρίσκεται στην πίσω δεξιά πλευρά του μηχανήματος. Σούπερ!
Φυσικά, Spectrum χωρίς Sinclair BASIC είναι αυτοκίνητο δίχως ρόδες και έτσι έχουμε στη διάθεσή μας το επονομαζόμενο "classic mode" που μας ταξιδεύει 42 χρόνια πίσω, στην εποχή που ο άντρας χαρακτηριζόταν από το αν ξέρει να χρησιμοποιεί loops και conditions και δεν πληκτρολογούσε με τους αντίχειρες σε smartphones, postάροντας στα social media τον καφέ που πίνει και ρουφώντας ατμοτσίγαρα.
Σα να μην έφταναν όμως αυτά, ο The Spectrum λύνει και ένα χρόνιο πρόβλημα που είχαν οι χρήστες του υπολογιστή τα τελευταία χρόνια: τι γίνεται αν θες να έχεις έναν κλασικό "γομολάστιχα" με κάποιο mass storage device που να μπορεί να τρέξει και τα προγράμματα του 128άρη; Ναι, κυκλοφορούν μεν κάποια προϊόντα που κάνουν αυτή τη δουλειά (π.χ. το Harlequin 128K) αλλά έχουν κάποια θεματάκια. Και κάποιο κόστος, φυσικά. Ο The Spectrum επιτρέπει την εκτέλεση image files σχεδόν οποιοδήποτε format, για οποιοδήποτε μοντέλο του Spectrum, δίνοντας έτσι πρόσβαση σε όλη την (αχανέστατη) software library του υπολογιστή.
Όλα τα παραπάνω κοστίζουν 99,99€ για την αγορά ενός υπολογιστή ο οποίος φιλοδοξεί να αντικαταστήσει τον πραγματικό σας ZX Spectrum σε επίπεδο καθημερινής χρήσης (για όσους τον χρησιμοποιούν) αλλά και να δώσει μία λειτουργικότατη out-of-the-box λύση σε όποιους θέλουν να θυμηθούν τις "παλιές, καλές μέρες" χωρίς να ψάχνουν για original μηχάνημα, περιφερειακά, software κλπ.
Επειδή ως γνωστόν οι εικόνες (και δη οι κινούμενες) πολλές φορές τα λένε πολύ καλύτερα από τις λέξεις, συνιστώ να παρακολουθήσετε το παρακάτω βιντεάκι από το (εξαιρετικό) κανάλι Noel's Retro Lab που παρουσιάζει αναλυτικά τον The Spectrum και τις δυνατότητές του:
Αν έχεις προλάβει την ανακοίνωση της κυκλοφορίας ενός home computer που φέτος συμπλήρωσε τα 40 χρόνια του, τότε είσαι γέρος. Μη γκρινιάζετε, στον καθρέφτη μιλάω.
Νομίζω ότι είχα διαβάσει για πρώτη φορά στο Computer για Όλους για τον "νέο υπολογιστή της Commodore με τα 4 επαγγελματικά προγράμματα στη ROM" και η αλήθεια είναι ότι, λόγω αυτού ακριβώς του χαρακτηριστικού, δεν είχα εντυπωσιαστεί και τόσο. Ήμουν βλέπετε δεκατριών χρονών ακόμα, οπότε λίγο με συγκινούσαν τα spreadsheets. Όχι ότι το έκαναν αργότερα, αλλά λέμε τώρα...
Αυτός που λέτε που μου είχε κινήσει το ενδιαφέρον ήταν ο μικρός αδελφός του Plus/4, ο Commodore 16. Με "πληκτρολόγιο τύπου γραφομηχανής", το γνώριμο και αγαπημένο case των C64 και VIC-20 σε (πολύ) σκούρο γκρίζο και... 121 χρώματα; What? Πού ακούστηκε αυτό; Είμαστε στους πρώτους μήνες του 1984, dammit!
Λίγο καιρό μετά θα αποδεικνυόταν ότι οι Commodore 16 και Plus/4 θα αποτελούσαν το κύκνειο άσμα του Jack Tramiel στην εταιρία που ο ίδιος δημιούργησε, θα πήγαιναν σχεδόν άπατοι εμπορικά - ειδικά ο δεύτερος - και θα γίνονταν γνωστοί από το όνομα του custom chip που ήταν υπεύθυνο για τα γραφικά και τον ήχο τους ως "TED machines".
Παρά το γεγονός ότι λόγω των λιγοστών πωλήσεων η παραγωγή των Commodore 16 και Plus/4 διακόπηκε την αμέσως επόμενη χρονιά (1985), μία προσεκτική εξέταση των δύο αυτών υπολογιστών καθιστά προφανές το ότι σε κάποιους τομείς (αριθμός χρωμάτων, διάλεκτος BASIC, ταχύτητα επεξεργαστή) ήταν ανώτεροι του Commodore 64 και, δυστυχώς, έπρεπε να περάσουν 25-30 χρόνια μέχρι να ξεκινήσουν διάφοροι ταλαντούχοι sceners να μας δείχνουν για τι πράγματα ήταν ικανά αυτά τα μηχανήματα. Είτε μέσω υπέροχων demos, είτε μέσω άρτιων μεταφορών κλασικών παιχνιδιών του 64άρη, είτε ακόμα και μέσω gaming παραγωγών αποκλειστικών για την πλατφόρμα. Εν τέλει, μπορεί κανείς εύκολα να καταλάβει ότι την αγάπη που δεν εξέλαβαν όταν κυκλοφόρησαν στην αγορά, την πήραν και με το παραπάνω στην τρέχουσα χιλιετία. Και συνεχίζουν.
Με αφορμή την συμπλήρωση των 40 ετών από την κυκλοφορία των TED machines και στα πλαίσια του 25ου AROK party, τα demogroups Absence, Resource και Legion of Doom παρουσίασαν μία collaborative δημιουργία τους, το υπέροχο demo Plus/4 XL το οποίο τρέχει φυσικά σε Commodore Plus/4 ή Commodore 16 με 64ΚΒ μνήμης RAM.
Το Plus/4 XL είναι ιδιαίτερα εντυπωσιακό - ειδικά στο πρώτο του μέρος -, έχει υπέροχα γραφικά και αξιόλογο soundtrack, κάποια jaw dropping parts και δημιουργεί και μία ατμόσφαιρα ταυτόχρονα συγκινητική και εορταστική. Γενικώς είναι μία εξαιρετική παραγωγή την οποία σας συνιστώ ανεπιφύλακτα να απολαύσετε στο video που ακολουθεί:
Τα τελευταία χρόνια έχει κυκλοφορήσει στην Αγγλία ένα ιδιαιτέρως αξιόλογο - μηνιαίο, μάλιστα - περιοδικό, το Amiga Addict. Πιθανόν οι περισσότεροι από εσάς να το γνωρίζετε αλλά, ακόμα και αν δεν συμβαίνει αυτό, ο τίτλος του μάλλον μαρτυράει το αντικείμενό του, δε νομίζετε;
Δυστυχώς, μετά το Brexit, το πάρε-δώσε προϊόντων με τη Γηραιά Αλβιώνα δεν είναι πλέον σα να στέλνεις γράμμα Δάφνη-Χαϊδάρι. Ακόμα και αν η ισοτιμία στερλίνας-ευρώ δεν έχει μεταβληθεί ριζικά, ακόμα και αν τα ταχυδρομικά δεν έχουν αυξηθεί ιδιαίτερα, πλέον, σε κάθε αποστολή παρεμβάλλεται ό,τι χειρότερο έχει να επιδείξει η... βορειότερη τριτοκοσμική χώρα, ό,τι πιο απεχθές διαθέτει στο οπλοστάσιό της η - σήμερα καίγομαι, αύριο πνίγομαι - μπανανία: αναφέρομαι στο τελωνείο. Ναι, ξέρετε, αυτό το μέρος που διάφοροι τύπο αραχτοί χαρατσώνουν κατά το δοκούν οποιονδήποτε δύστυχο είχε την έμπνευση να αγοράσει κάτι, οτιδήποτε, από χώρα εκτός Ευρωπαϊκής Ένωσης. Μαύρο φίδι στον κόρφο του. Αφού δεν έχει μυαλό, ας έχει βαθύ πορτοφόλι.
Επειδή λοιπόν το Amiga Addict που σας έγραφα στην αρχή είναι α) μηνιαίο και β) περνάει αναγκαστικά από το τελωνείο (δεν υπάρχει Παπασωτηρίου πια να παίρνουμε τα ξένα περιοδικάκια μας) το συνολικό κόστος για να το προμηθεύεται συστηματικά κάποιος που μένει στην Ελλάδα είναι ιδιαίτερα υψηλό. Έτσι κι εγώ λοιπόν, αν βρω κανέναν να πουλάει κανένα τεύχος δεύτερο χέρι ψωνίζω από κει, έτσι, για να σβήσω τη δίψα μου. Γιατί, όπως σας είπα, είναι καλό περιοδικό και ανέκαθεν μου άρεσαν τα καλά περιοδικά. Άλλωστε η γενιά μας μεγάλωσε με τον τεχνικό τύπο στα ντουζένια του, οπότε καλομάθαμε...
Μια μέρα λοιπόν πριν από περίπου δύο εβδομάδες, ένα email από το Amiga Addict με πληροφόρησε για την κυκλοφορία του Amstrad Addict. Το οποίο - μην τρομάζετε - δεν είναι μηνιαίο, αλλά μία εφ' άπαξ έκδοση, έτσι για το γαμώτο, στη λογική "αφού το κάνουμε κάθε μήνα για την Amiga γιατί να μην το κάνουμε μια φορά και για τον Amstrad;". Καλή λογική και επικροτώ.
Αποφάσισα λοιπόν να το αγοράσω, αλλά μη θέλοντας να ενδώσω στις ορέξεις του κάθε τελώνη που μπορεί να πέσει το τεύχος μου στα χέρια του, είπα να το πάρω σε ψηφιακή μορφή. Που ναι μεν δεν τη γουστάρω, αλλά, όπως σας είπα, γουστάρω ακόμα λιγότερο τη φάση με το τελωνείο, οπότε καταλαβαίνετε...
Αγοράζοντας το Amstad Addict λοιπόν σε .pdf αρχείο με περίμενε μία ευχάριστη έκπληξη, καθώς η εκδότρια εταιρία μου έκανε δώρο και τα πρώτα τέσσερα τεύχη του Amiga Addict (πάλι σε ψηφιακή μορφή, εννοείται). Not bad, not bad at all...
Τι λέει όμως το Amstad Addict; Αξίζει η πρόκειται περί αρπαχτής;
Προφανώς και δεν πρόκειται περί αρπαχτής. Σιγά μη ρίσκαραν να ξεφτιλιστούν οι άνθρωποι που με τόσο κόπο και μεράκι φτιάχνουν το Amiga Addict προκειμένου να τσεπώσουν μερικά κατοστάρικα. Είπαμε, αγγλικό είναι το περιοδικό, όχι ελληνικό. Με ό,τι αυτό συνεπάγεται.
Που συνεπάγεται που λέτε ότι το τευχάκι μέσα στις 60 σελίδες του έχει πολυποίκιλη και πραγματικά ενδιαφέρουσα ύλη: νέα, previews, reviews, συνεντεύξεις, ιστορία, hardware, cheats, μέχρι και BASIC type-in! Συγκριτικά με το Amtix!CPC - την ετήσια έκδοση αυτού, για την οποία θα σας γράψω σύντομα - η ύλη του Amstrad Addict είναι μάλλον πιο ισορροπημένη, αφού καταπιάνεται πρακτικά με τα πάντα και δεν αναλώνεται κυρίως στα παιχνίδια. Βέβαια, είναι αλήθεια ότι το Amtix!CPC είναι πιο game oriented και δεν το κρύβει, αλλά μια έκδοση one and done όπως το Amstrad Addict καλό είναι να έχει θεματολογία που να ικανοποιεί τους πάντες, έτσι δεν είναι;
Αν τυχόν ψηθήκατε και θέλετε και εσείς να αποκτήσετε το Amstrad Addict, μπορείτε να το βρείτε εδώ. Αν μάλιστα σας ανάβουν πιο δύσκολα τα λαμπάκια απ' ότι σε μένα και θέλετε να ρίξετε τη ζαριά σας με τους υπαλλήλους του τελωνείου, μπορείτε να το ρισκάρετε και να το πάρετε στην έντυπη έκδοσή του, που φυσικά είναι και το ιδανικό. Αν όμως στα 15,5€ (περίπου) που κοστίζει το περιοδικό με τα ταχυδρομικά σας ράψουν και κανένα κουστουμάκι 8-10€ για τελωνειακά τέλη μη γκρινιάξετε σε μένα, ε; Εγώ σας προειδοποίησα!
Ποτέ δεν έκρυψα τη συμπάθειά μου για τους υπολογιστές της σειράς TED (Commodore 16/116 και Plus/4) της Commodore. Να είναι ότι τότε, όταν κυκλοφόρησε ο Commodore 16 φάνταζε στο νεανικό μου μυαλό ως ένας πανάξιος αντίπαλος των ZX Spectrum και Oric Atmos στο low budget κομμάτι της αγοράς (που ήταν άλλωστε και το πλησιέστερο στο βαλάντιό μου;). Να είναι ότι η βελτιωμένη διάλεκτος BASIC και τα 121 χρώματα επί της οθόνης έδιναν την εντύπωση ενός εξελιγμένου Commodore 64 χωρίς τις ελλείψεις του τελευταίου; Ή, απλά, το ότι ποτέ δεν χώνεψα το πώς αυτή η σειρά home computers πήγε σχεδόν "άπατη" και εγκαταλείφθηκε γρήγορα από την Commodore χωρίς επί της ουσίας να της αξίζει μια τέτοια μοίρα;
Και αν ποτέ δεν κατάφερα να εξοικειωθώ με το "ιδιαίτερο" παρουσιαστικό των Commodore 116 και Plus/4, ομολογώ ότι το γνώριμο σουλούπι (λόγω 64άρη και VIC-20) του Commodore 16 με την σοφή επιλογή χρωμάτων έδειχνε σαφέστατα ελκυστικότερο αυτών των προγόνων του. Δεν είναι παράξενο λοιπόν το ότι, πολλά χρόνια μετά την λήξη της home computer era απέκτησα τελικά έναν Commodore 16 αλλά ούτε και το ότι, με τη βοήθεια και την τεχνική κατάρτιση του κουμπάρου μου επέκτεινα τη μνήμη του στα 64ΚΒ, ώστε να μπορώ να απολαύσω σε αυτόν ό,τι καλύτερο είχε να προσφέρει η software library των υπολογιστών της σειράς TED. Να μην παραλείψω στο σημείο αυτό να ευλογήσω τα (λιγοστά) γένια μου αναφέροντας ότι κάποτε, το μακρινό πια 2016, είχα φτιάξει έναν πολύ χρήσιμο και ενδιαφέροντα οδηγό χρήσης για τους υπολογιστές της σειράς αυτής, τον οποίο και μπορείτε να βρείτε εδώ.
Αρκετές φορές στο παρελθόν αναφέρθηκα σε demos και παιχνίδια που κυκλοφόρησαν τα τελευταία 15 χρόνια για τους υπολογιστές αυτούς, παραγωγές που τουλάχιστον αποδεικνύουν ότι επρόκειτο μάλλον για μηχανήματα ισάξια του Commodore 64, αφού κάπου υστερούσαν (έλλειψη SID και hardware sprites) και κάπου αλλού υπερτερούσαν (αριθμός χρωμάτων, διπλάσια ταχύτητα CPU). Ένα πρόσφατο demo που - εν μέρει τουλάχιστον - μου τα ξαναέφερε στο μυαλό όλα αυτά είναι και το κεντρικό θέμα της σημερινής ανάρτησης.
Το False Idols λοιπόν, μία συμπαραγωγή των groups Gods of the Universe, Resource και Exceed, μπορεί κατά την ταπεινή μου άποψη να μην ανήκει στην κορυφαία δεκάδα των demos για την πλατφόρμα, ωστόσο έχει αρκετά καλόγουστα και ενδιαφέροντα parts, δεν θα κουράσει τον θεατή και είναι ικανό να δώσει μια θετικότατη εντύπωση στον αδαή για τις δυνατότητες των TED machines. Μόνο σοβαρό του ελάττωμα που μπορώ να εντοπίσω είναι ότι απαιτεί την ύπαρξη κάρτας με SID chip και ίσως και το ότι θεματολογικά είναι λιγάκι "ό,τι να 'ναι". Παρόλα αυτά θεωρώ ότι αξίζει να το δει κανείς. Το βίντεο ακολουθεί οπότε θα μπορέσετε και εσείς να βγάλετε τα δικά σας συμπεράσματα:
Κάποτε, όταν άναβες τον υπολογιστή σου βρισκόσουν αντιμέτωπος με την οθόνη του BASIC interpreter. Στην καλύτερη περίπτωση απεικόνιση των bytes ελεύθερης μνήμης, ένα "Ready" κι ένας κέρσορας να αναβοσβήνει. That's it. Τίποτα άλλο. Κι όμως, σε αυτό το λιτό - δωρικό θα μπορούσε κάποιος να το χαρακτηρίσει - περιβάλλον μπορούσες να κάνεις άπειρα πράγματα. Χωρίς να έχεις ούτε μια κασέτα με προγράμματα, ούτε μια δισκέτα, τίποτα. Σαν ζωγράφος με τις μπογιές, την παλέτα, τα πινέλα σου κι έναν κενό καμβά. Έτοιμος να δημιουργήσεις.
Λίγο καιρό αργότερα, τα πράγματα άλλαξαν. Ο κέρσορας που αναβόσβηνε αντικαταστάθηκε από ένα χεράκι που κρατούσε μια δισκέτα. Από μία μαύρη οθόνη που αναζητούσε boot disk. Ή, από μία πράσινη επιφάνεια εργασίας που περίμενε μια δισκέτα προκειμένου να φανεί κάπου, κάπως, χρήσιμη. Πλέον δεν ήσουν εσύ ο ζωγράφος, τώρα πια απλά θα μπορούσες να θαυμάσεις τα έργα των άλλων. Και στην κατάσταση της πρώτης παραγράφου (που περιγράφει τους 8bit υπολογιστές) μπορούσες να το κάνεις αυτό, αλλά ξεκινούσες από αλλού. Αυτή ήταν η μεγάλη διαφορά.
Εσύ που διαβάζεις αυτό το κείμενο, όπως και η πλειονότητα του κόσμου εκεί έξω, πιθανότητα δεν πέρασες ποτέ από τον κόσμο των 8μπιτων υπολογιστών. Ή, ίσως, να μην πέρασες από αυτόν τον κόσμο την ώρα που έπρεπε, τα χρόνια που μεσουρανούσαν υπολογιστές με 16-64ΚΒ μνήμης. Για εσένα όμως, όπως και για αυτούς τους λίγους (πια) που έζησαν την εποχή του κενού καμβά υπάρχει μια ενδιαφέρουσα σελίδα, που ονομάζεται B3 Browser BASIC.
Το "B3" προκύπτει από τα τρία B's, ήτοι Basically Browser BASIC. Αυτό βασικά, μια BASIC που τρέχει στον browser. Όχι η ιδανική έκδοση της γλώσσας για να δημιουργήσει κάποιος χαώδεις εφαρμογές με χιλιάδες γραμμές κώδικα, αλλά μια χαρά κατάλληλη για να πειραματιστεί. Για να πάρει μια ιδέα του "πώς ήταν τότε". Για να ζήσει την εμπειρία μιας κατάστασης στην οποία πριν φορτώσεις το όποιο παιχνίδι καθόσουν πρώτα να "παίξεις" με τη γλώσσα, να κάνεις τις πρώτες σου, δειλές βουτιές στον προγραμματισμό. Να περάσεις ρε παιδάκι μου έστω και για λίγες στιγμές από τη θέση του δημιουργού, προτού επιστρέψεις σε αυτήν του θεατή. Μεγάλη υπόθεση, γι' αυτό και η ικανοποίηση που αντλεί κάποιος από τη δημιουργία έστω και του πιο απλού προγράμματος είναι απείρως μεγαλύτερη αυτής της ολοκλήρωσης του πιο δύσκολου παιχνιδιού. Τώρα βέβαια, το να γράφω κάτι τέτοιο εν έτει 2023 είναι μάλλον ανόητο, καθώς, πραγματικά, αμφιβάλλω εάν θα βρουν κάποιον αποδέκτη που να συμφωνεί. 35 χρόνια πίσω δεν θα διαφωνούσε κανένας, αλλά πλέον οι εποχές άλλαξαν, και οι δημιουργοί είναι χαμένοι μέσα σε αχανή πλήθη χρηστών. Λογικό, καθώς πλέον όταν ανάβει το μηχάνημά σου βρίσκεσαι αντιμέτωπος με τα social media, όχι με μια κενή οθόνη με ένα "Ready". Πλέον, αντί να δημιουργείς κριτικάρεις και χαβαλεδιάζεις. Τίποτα κακό σε αυτά, αλλά όταν αποτελούν όλη σου τη ζωή, ε, τότε δεν είναι και ό,τι καλύτερο...
Εν πάση περιπτώσει, αν θέλετε να τσεκάρετε την B3 Browser BASIC, να φτιάξετε 2-3 απλά loops, να πειραματιστείτε με το αρχαϊκό animation σε text mode με χαρακτήρες που μετακινούνται ανά μία θέση, να παίξετε με τα χρώματα και με τα σχήματα, μπορείτε να την βρείτε εδώ. Δοκιμάστε την, πού ξέρετε, μπορεί να νιώσετε έστω και λίγο όπως νιώθαμε εμείς, οι χρήστες των πρώτων home computers 40 και βάλε χρόνια πίσω...
Το προηγούμενο (Μεγάλο) Σάββατο συμπληρώθηκαν 40 χρόνια από τη μέρα που κυκλοφόρησε o ΖΧ Spectrum. Δεν είναι αυτό ως γεγονός που έχει τόση σημασία όσο το ότι ο Spectrum είναι ένα αντικείμενο το οποίο οι χρήστες του - κάποιοι από αυτούς, τουλάχιστον - το θυμούνται και ενίοτε το χρησιμοποιούν ακόμα. Μπορεί την ίδια χρονιά με τον ZX Spectrum να κυκλοφόρησαν και άλλα καταναλωτικά προϊόντα, όπως π.χ. σεσουάρ, αμπαζούρ, ηλεκτρικές σκούπες, συσκευές βίντεο, ακόμα και αυτοκίνητα - αλλά για πόσα από αυτά μπορούμε να πούμε πραγματικά ότι κάποιοι γιόρτασαν τα γενέθλιά τους; Αυτό που κάνει μοναδικό τον “γομολάστιχα” δεν είναι ότι πέρασαν σαράντα χρόνια από την κυκλοφορία του: είναι ότι κάποιοι ακόμα τον αγαπάνε και κάποιοι θέλησαν να γιορτάσουν την επέτειο των γενεθλίων του.
Ίσως να σκεφτείτε ότι με 40 χρόνια στην πλάτη του ο Spectrum είναι ο “παππούς” του home computing, αλλά αυτό δεν είναι ακριβώς αλήθεια: βλέπετε, οι “πιονέροι” Commodore PET, TRS-80 Model I και Apple II είναι μονάχα 5 χρόνια παλαιότεροί του, ενώ η χλιδάτη και απαστράπτουσα Amiga 500 είναι μία πενταετία νεότερη, όπως και ο - επαναστατικός λόγω RISC processor - Acorn Archimedes. Στην ουσία, όταν αναφερόμαστε στους home computers έχουμε να κάνουμε με ένα “παρεάκι” που εμφανίστηκε μέσα σε 10-11 χρόνια, με σημαντικότερες εξαιρέσεις τους αργοπορημένους (και τελευταίους του είδους) Atari Falcon και Amiga 1200 που κυκλοφόρησαν το 1992.
Αλλά ας επιστρέψουμε στον Spectrum. Τι είναι άραγε αυτό που έκανε αυτόν τον μικρό υπολογιστή τόσο σημαντικό; Αρχικά, λόγω της μικρής τιμής του σε συνδυασμό με τις νεωτεριστικές του δυνατότητες (χρώμα, ήχος, διάλεκτος γλώσσας BASIC, ποσότητα μνήμης RAM) έγινε η νούμερο ένα επιλογή για όσους ήθελαν να αποκτήσουν προσωπικό υπολογιστή αλλά είχαν μικρό βαλάντιο. Δεν είναι τυχαίο ότι η πλειοψηφία των bedroom coders της Ευρώπης ξεκίνησε την καριέρα της από τον ZX Spectrum. Εξετάζοντας τους προηγούμενους μικροϋπολογιστές της Sinclair Research Ltd. (ZX80, ZX81) γίνεται φανερό ότι ο “θείος” Clive είχε καταλάβει ότι σε μία κοινωνία όπως αυτή της Αγγλίας που μαστιζόταν από την οικονομική κρίση των πρώτων ετών της δεκαετίας του ‘80, αυτό που είχε μεγαλύτερη σημασία σε ένα προϊόν ήταν η τιμή του. Αν μάλιστα αυτή συνδυαζόταν με αξιόλογα τεχνικά χαρακτηριστικά, τότε η εμπορική επιτυχία ήταν εγγυημένη. Κι ας είχαν γίνει κάθε είδους “περικοπές” όπου αυτές ήταν εφικτές (απουσία “κανονικού” πληκτρολογίου και υποδοχών επέκτασης πέρα από τις απολύτως απαραίτητες, έλλειψη dedicated sound chip, colour clash στα γραφικά για οικονομία μνήμης, single keyword command input για τον ίδιο λόγο). Ο υπολογιστής δεν είχε καν διακόπτη on/off, αλλά παρόλα αυτά πουλήθηκε κατά εκατομμύρια (ναι, το reset button του ZX Spectrum Plus ήταν αυτό που λέμε “luxury”!).
Η μεγάλη επιτυχία του spectrum ήταν ότι αγαπήθηκε από τους χρήστες του παρόλο που δεν είχε τον ήχο του Commodore 64 ή τα γραφικά της Amiga. Δεν αποτελούσε μία all-in-one ακαταμάχητη επιλογή όπως οι υπολογιστές της σειράς CPC της Amstrad ούτε “σπρώχτηκε” από το μεγαλύτερο ραδιοτηλεοπτικό δίκτυο της Αγγλίας όπως ο BBC micro. Δεν φημίστηκε για την επεκτασιμότητά του ή για την ποιότητα κατασκευής του. Ίσως όμως αυτό ακριβώς το γεγονός, το ότι μπορούσε κάποιος με αυτόν να κάνει - εύκολα ή δύσκολα - ό,τι μπορούσαν να κάνουν άλλοι υπολογιστές με πολλαπλάσιο κόστος να ήταν που έκανε τους χρήστες του να τον λατρέψουν. Ο Spectrum ήταν σαν ένα αδέσποτο μπάσταρδο σκυλί που μάζεψε κάποιος από το δρόμο και που εξελίχθηκε στον καλύτερό του φίλο. Και τον καλύτερό σου φίλο δεν τον ξεχνάς ποτέ και θυμάσαι πάντα τα γενέθλιά του, φέρνοντας ξανά στο μυαλό σου με νοσταλγία κάποιες από τις στιγμές που μοιραστήκατε. Είτε επρόκειτο για ατέλειωτα ξενύχτια πληκτρολογώντας κάποιο listing από τις σελίδες του Pixel, είτε ήταν ώρες που δεν κατάλαβες πώς πέρασαν πειραματιζόμενος με τις εντολές της BASIC, είτε ήταν καθημερινά επαναλαμβανόμενα πολύωρα sessions Manic Miner και Jet Set Willy. Γιατί - και αυτή είναι η μαγεία -, μία εποχή που οι υπολογιστές δεν μπορούσαν να κάνουν παρά ελάχιστα και πολύ συγκεκριμένα πράγματα, η έλξη που ασκούσαν στους χρήστες τους ήταν πολλαπλάσια αυτής που ασκούν οι σημερινοί απόγονοί τους που μπορούν να κάνουν σχεδόν τα πάντα. Απίστευτο, έτσι;
Το παραπάνω κείμενο - μαζί με αρκετά άλλα, είναι η αλήθεια - αποτελεί έναν ελάχιστο φόρο τιμής, ένα μεγάλο αλλά ταπεινό “ευχαριστώ” στον sir Clive Sinclair που κατάφερε να εφοδιάσει με ψυχή ένα σύνολο από ηλεκτρονικά κυκλώματα και να δώσει νόημα και σκοπό στις ζωές μας και αξία στις ώρες μας σε μια ηλικία και μια εποχή που γενικώς ψαχνόμασταν. Θείε, σε ευχαριστούμε και δεν θα σε ξεχάσουμε ποτέ!
Δεν είναι μία και δύο οι φορές που έχω γράψει κάποιο θέμα σχετικό με τον προγραμματισμό σε BASIC στο παρόν blog. Βλέπετε, για όσους ανήκουν στη γενιά μου και η ενασχόλησή τους με τους υπολογιστές ξεκίνησε από τα 8bit home micros, τότε που - θέλοντας και μη - περνούσες από τον BASIC interpreter προκειμένου να κάνεις οτιδήποτε, η (αρχαία, πια) αυτή γλώσσα προγραμματισμού είχε πολύ μεγαλύτερη σημασία από ότι στους μεταγενέστερους "κομπιουτεράδες". Και όταν αναφέρομαι σε "μεταγενέστερους" εννοώ ανθρώπους που κόλλησαν το "μικρόβιο" μερικά μόλις χρόνια αργότερα και η πρώτη τους επαφή ήταν με την Amiga ή με τον Atari ST. Αυτούς τους ανθρώπους πώς άραγε μπορείς να τους πείσεις ότι η δημιουργική απόλαυση που προσέφεραν μηχανήματα με (πολύ) υποδεέστερο hardware ήταν ίση ή και μεγαλύτερη από την ικανοποίηση που αντλούσε κανείς από τις ψυχαγωγικές (λέγε με παιχνίδια) αρετές των πανίσχυρων απογόνων τους; Πόσο εύκολο είναι άραγε να θαυμάσει ένα παιχνίδι σκακιού που φτιάχτηκε χωρίς γραφικά στο 1KB μνήμης RAM του ZX81 κάποιος που μεγάλωσε με τις αισθήσεις του να διεγείρονται από το Shadow of the Beast; Πιστέψτε με, δεν είναι καθόλου εύκολο, και το κατανοώ απόλυτα. Γι' αυτό και ο τίτλος της ανάρτησης: οι Αμιγκάδες (και οι Αταράδες - αν υπάρχουν τέτοιοι - ) πιθανότατα δεν πρόκειται να διαβάσουν εδώ κάτι που να τους αγγίζει ή να τους ενδιαφέρει. Στους υπόλοιπους... δεινόσαυρους απευθύνεται η ανάρτηση, σε αυτούς που έχουν βιώσει κάποτε στη ζωή τους το αίσθημα της ολοκλήρωσης φέρνοντας εις πέρας ένα απλό ή σύνθετο προγραμματιστικό task μέσα από μερικές (ή περισσότερες από μερικές) γραμμές προγράμματος BASIC.
Για αυτούς δηλαδή που χρονικά βρίσκονται πιο κοντά στο να αποκτήσουν εγγόνια από το να κάνουν παιδιά, η ιστορία με την BASIC έχει "ζουμί". Διότι, όπως άπαντες θα θυμάστε - αν δεν σας έχει χτυπήσει η γεροντική άνοια - , δεν υπήρχε κάτι που δεν μπορούσε να γίνει μέσω της BASIC, απλά η πλειοψηφία των προγραμμάτων δεν μπορούσε να υλοποιηθεί με ικανοποιητική ταχύτητα. Το πρόβλημα αυτό φυσικά μπορεί κάλλιστα να ξεπεραστεί με την επεξεργαστική ισχύ των σύγχρονων υπολογιστών, αλλά τι γίνεται όταν κάποιος έχει να αντιμετωπίσει επεξεργαστές που "τρέχουν" (πιο σωστά "σέρνονται") στο 1-4MHz σε συνδυασμό με περιορισμένη μνήμη ελάχιστων kilobytes; Πόσους λαγούς μπορεί να βγάλει κάποιος από το καπέλο του;
Πολλούς, απ' ότι αποδείχτηκε. Οι σύγχρονοι coders, υποβοηθούμενοι από τα μέσα και την τεχνογνωσία της εποχής μας, κατάφεραν να φτιάξουν εντυπωσιακότατα προγράμματα σε BASIC στα 8bit home micros του παρελθόντος. Και ναι, μιλάμε για demos αλλά και παιχνίδια. Όπως για παράδειγμα το (απίστευτο) Balik για τον ZX Spectrum για το οποίο είχα γράψει παλιότερα. Ή το Tetris dotBAS στον Amstrad CPC. Ή το ZX Frogger 48K, πάλι στον Spectrum. Μιλάμε για παραγωγές που στα 80s θα μπορούσαν άνετα να ήταν commercial τίτλοι, έτσι;
Αλλά, δεν έφταναν αυτά. Οι περιορισμοί της ταχύτητας και της λιλιπούτειας μνήμης δεν αρκούσαν ως προκλήσεις για τους ταλαντούχους προγραμματιστές του σήμερα. Έτσι, σκέφτηκαν να προσθέσουν έναν ακόμα, και οδηγήθηκαν στα περίφημα 10-liners: τι πρόγραμμα μπορεί άραγε να φτιάξει κάποιος σε 10 γραμμές BASIC; Στο σημείο αυτό, είναι απαραίτητο να διευκρινίσουμε το εξής: στους 8bit micros των 80s, μία "γραμμή" BASIC μπορεί να είχε παραπάνω από μία εντολές. Ανάλογα μάλιστα με τη διάλεκτο του κάθε υπολογιστή, αυτή η "γραμμή" μπορεί είτε να φαινόταν... κινέζικα (Commodore 64) είτε να ήταν μία ολόκληρη οθόνη (ZX Spectrum). Αλλά αυτά είναι λεπτομέρειες. 10 γραμμές είναι 10 γραμμές. Από τη στιγμή που, αναλόγως του υπολογιστή, μπορούσες να έχεις ένα πρόγραμμα με από 9999 έως 65535 "γραμμές", καταλαβαίνετε τον περιορισμό που δημιουργεί ο αριθμός "10", έτσι δεν είναι;
Έτσι λοιπόν ξεκίνησε πριν από μερικά χρόνια ο διαγωνισμός για τα "10 liners", ο οποίος έφτασε φέτος στην 11η διοργάνωσή του και, όπως και κάθε χρονιά, μας χάρισε πολλά "διαμαντάκια". Τους ακριβείς κανόνες και τις υποκατηγορίες μπορείτε να τους δείτε παρακάτω:
Μιας και ο φετινός διαγωνισμός ολοκληρώθηκε, δυστυχώς δεν μπορείτε να πάρετε μέρος, ακόμα και αν σας κέντρισε το ενδιαφέρον. Κάντε λίγη υπομονή για του χρόνου. Μπορείτε όμως να πάρετε μία ιδέα για τις παραγωγές που διαγωνίστηκαν ή, ακόμα καλύτερα, να ψαχουλέψετε τα listings τους, εδώ (πατήστε στο "Read more" σε κάθε πρόγραμμα).
Όπως έγραψα και προηγουμένως, ο "κώδικας" (δεν το λέγαμε έτσι τότε) μπορεί να είναι πυκνός και ολίγον τι ακαταλαβίστικος σε κάποιες περιπτώσεις, προκειμένου να χρησιμοποιηθεί μέχρι και ο τελευταίος διαθέσιμος χαρακτήρας, ή το τελευταίο διαθέσιμο byte. Το αποτέλεσμα δεν είναι και αυτό που θα χαρακτηρίζαμε ως... user friendly, όπως π.χ. εδώ:
Εντάξει, διάλεξα επίτηδες μηχάνημα σε Commodore BASIC με τις "ιδιαίτερες" συντομογραφίες των εντολών που το κάνουν κάτι περισσότερο από δυσανάγνωστο. Αλλά πήρατε μια ιδέα, έτσι;
Προσωπικά, βγάζω το καπέλο σε όλους αυτούς τους coders οι οποίοι, ορμώμενοι από την προκήρυξη του διαγωνισμού, έσπευσαν να καταθέσουν τις προγραμματιστικές τους ιδέες, άλλες απλές, άλλες (πολύ) πιο σύνθετες, αλλά όλες ποτισμένες με μεράκι και αγάπη για αυτό που πρέσβευαν κάποτε τα 8μπιτα μηχανήματα: ήταν υπολογιστές, με όλη τη σημασία της λέξης, που προορίζονταν για τον προγραμματιστή, τον χομπίστα, τον επιστήμονα, τον καλλιτέχνη και, φυσικά, τον gamer. Αλλά δεν στόχευαν σχεδόν αποκλειστικά στον τελευταίο όπως οι 16μπιτοι διάδοχοί τους, στους οποίους η BASIC ήταν αρχικά ένα ακόμα πρόγραμμα και στη συνέχεια δεν δινόταν καν μαζί με τη βασική μονάδα. Άλλα μηχανήματα, άλλες εποχές. Ακόμα κι αν μεσολάβησαν λιγότερα από 10 χρόνια...