Crash, Zzap! και Amtix! - η άνοδος και η πτώση της Newsfiled publications

Δεν είναι μία και δύο οι φορές που καταπιάστηκα σε αυτό εδώ το blog με την Newsfield Publications, την εταιρία που δημιούργησε και κυκλοφόρησε τα περιοδικά Crash (ZX Spectrum), Zzap!64 (Commodore 64) και Amtix! (Amstrad CPC). Όπως ίσως να έχετε ήδη διαβάσει αν είστε τακτικοί επισκέπτες της σελίδας μου, η Newsfield Publications δημιουργήθηκε το 1983 από τους Roger Kean, Oliver Frey και Franco Frey. Πρόσφατα οι δύο πρώτοι έφυγαν από τη ζωή, ενώ τις σύγχρονες αναβιώσεις των εντύπων της Newsfield έχει αναλάβει ο Chris Wilkins μέσω της εταιρίας του, της Fusion Retro Books.

Είχα την τύχη πρόσφατα να πέσω πάνω σε ένα mini ντοκιμαντέρ με θέμα την Newsfield Publications που γυρίστηκε το 2010 και στο οποίο μιλούν για το δημιούργημά τους οι ίδιοι οι Roger Kean, Oliver Frey και Franco Frey. Στην ουσία πρόκειται για μία σύντομη εξιστόρηση των γεγονότων που οδήγησαν πρώτα στην άνοδο και στη συνέχεια στην πτώση του εκδοτικού αυτού οίκου που χάρισε με τα έντυπά του αμέτρητες ώρες ξένοιαστης και απολαυστικής ανάγνωσης σε εκατοντάδες χιλιάδες εφήβους gamers εκεί, στα 80s. Επειδή και εγώ ήμουν ανάμεσα σε αυτούς, θεωρώ πως καλό είναι - και ιδιαίτερα τώρα πια που οι Roger Kean και Oliver Frey δεν είναι πια μαζί μας - να παρακολουθήσει κάποιος το εν λόγω ντοκιμαντέρ που παραθέτω στη συνέχεια έτσι, ως ελάχιστο φόρο τιμής σε κάποια από τα πρόσωπα που με τις δημιουργίες τους σημάδεψαν ανεξίτηλα μια από τις πιο ενδιαφέρουσες δεκαετίες του 20ου αιώνα.So long, Rog & Olie!

Zzap!64 Annual 2020

Είναι ωραίο να έχεις στην κατοχή σου ένα μηχάνημα ακριβώς στην εποχή του, όταν αυτό είναι το talk of the town, το απόλυτο best seller, ο υπολογιστής που όλοι θα ήθελαν να έχουν και όλοι ασχολούνται μαζί του, κοινό, τύπος, software houses, εταιρίες δημιουργίας hardware, γενικώς... άπαντες.

Κάπως έτσι ένιωθα και εγώ ως περήφανος κάτοχος ενός Commodore 64 εκεί, στα μισά της δεκαετίας του '80, τότε που οι 8μπιτοι υπολογιστές μεσουρανούσαν και ο "ψωμιέρας" ήταν ο απόλυτος βασιλιάς τους. Και, φυσικά, ήθελα να πειραματιστώ με το κάθε utility, να παίξω το κάθε παιχνίδι, να διαβάσω το κάθε βιβλίο και να χαθώ στις σελίδες οποιουδήποτε περιοδικού είχε ως αντικείμενο - έστω και εν μέρει - τον αγαπημένο μου υπολογιστή. Φυσικά, και για μένα όπως και για όλους όσους ασχολούνταν με τους home computers εκείνα τα χρόνια, το Pixel ήταν η απόλυτη βίβλος, το περιοδικό που ρωτούσα κάθε μέρα, με εκνευριστική - ομολογουμένως - συνέπεια τον περιπτερά της γειτονιάς μου αν κυκλοφόρησε. Και το ανάγνωσμα που, με το που το έπιανα στα χέρια μου, κυριολεκτικά το... αποστήθιζα, από το εξώφυλλο μέχρι το οπισθόφυλλο. Φυσικά οι γονείς μου θα εύχονταν να μπορούσα να μοιραστώ λίγο από το πάθος μου για το Pixel και με τα σχολικά μου βιβλία, αλλά αυτή είναι μια άλλη ιστορία...

Καθώς λοιπόν εκείνο τον καιρό διψούσα για ενημέρωση για τον Commodore 64 (αλλά και για τα υπόλοιπα home micros), σύντομα διαπίστωσα ότι ένα τεύχος του Pixel ανά μήνα δεν επαρκούσε για να καλύψει τις ανάγκες μου. Από την άλλη, το "αδερφό" Computer για Όλους είχε "σοβαρέψει" αρκετά, σε βαθμό που δεν ικανοποιούσε πλέον τα εφηβικά μου γούστα. Έτσι, άρχισα σιγά-σιγά να... "πειραματίζομαι" με τα αγγλικά περιοδικά που είχαν ως αντικείμενο τους μικροϋπολογιστές, τα οποία εκείνα τα χρόνια κυκλοφορούσαν μαζικά και είχαν κατακλύσει την αγορά της χώρας τους - και όχι μόνο. Για καλή μου τύχη, εκτός από τα περίπτερα του κέντρου στα οποία μπορούσες να βρεις σχεδόν οτιδήποτε, είχαμε και στο Παγκράτι ένα βιβλιοπωλείο, τον "Δημόπουλο", στην οδό Χρεμωνίδου, που έφερνε ουκ ολίγα ξένα έντυπα, και, ανάμεσα σε αυτά, την creme de la creme των αγγλικών περιοδικών για home computers: από το ενημερωμένο και ολίγον κουτσομπολίστικο εβδομαδιαίο (!) Popular Computing Weekly, στο καταπληκτικό και απολύτως game oriented Computer + Video Games, μέχρι την απόλυτη βίβλο της εποχής, το ογκώδες και ταυτόχρονα υγρό όνειρο του κάθε χομπίστα, Your Computer. Από την ώρα που αγόρασα δειλά-δειλά το πρώτο μου Popular Computing Weekly και μέχρι να γίνω τακτικός αναγνώστης των Your Computer και Computer + Video Games, οφείλω να ομολογήσω ότι έπαθα ένα... πολιτισμικό σοκ! Τι να πρωτοαναφέρω; Την ύλη; Το πλούσιο φωτογραφικό υλικό; Τα εξαιρετικά ενδιαφέροντα άρθρα; Τις πολυσέλιδες έγχρωμες διαφημίσεις; Τα game reviews με την πληθώρα screenshots; Τον τρόπο γραφής με το χαρακτηριστικό αγγλικό χιούμορ να είναι εμφανές ακόμα και στον πλέον αδαή (εμένα, δηλαδή); Τα αγγλικά περιοδικά, συγκριτικά με το Pixel, δεν μπορούσαν καν να θεωρηθούν ομοειδή προϊόντα, όσο κι αν λάτρευα την έκδοση της Compupress. Ήταν σαν να δίνεις σε έναν κάτοικο του Λένινγκραντ να οδηγήσει το τελευταίο μοντέλο της Alfa Romeo, αφήνοντας λίγο στην άκρη το Moskvitch με τεχνολογία τριών δεκαετιών πίσω που είχε συνηθίσει. Άλλος κόσμος, χωρίς την παραμικρή δόση υπερβολής...

Έχοντας λοιπόν την εμπειρία των παραπάνω εντύπων, δεν θα μπορούσε κανείς να με χαρακτηρίσει "άμαθο" ή "μη υποψιασμένο". Κι όμως, όταν αγόρασα για πρώτη φορά το Zzap!64 της Newsfield Publications (4ο τεύχος, Αύγουστος 1985) και ξεκίνησα το ξεφύλλισμα των σελίδων του, ένιωσα ότι έμπαινα σε έναν νέο, εντυπωσιακό, πολύχρωμο κόσμο - έναν κόσμο αφιερωμένο ολοκληρωτικά στον Commodore 64 και τα παιχνίδια του. Τα reviews κυριολεκτικά γέμιζαν το περιοδικό από άκρη σε άκρη και ήταν τόσο αναλυτικά και τόσο καλογραμμένα, που ένιωθες ότι είχες ήδη παίξει το παιχνίδι και μόνο που τα διάβαζες. Οι συντάκτες ήταν hardcore gamers, και οι καρικατούρες τους κοσμούσαν όλα τα άρθρα, με γκριμάτσες και χειρονομίες που έδειχναν αν τους άρεσε ή όχι το κάθε παιχνίδι. Το κάθε άρθρο ήταν γεμάτο με screenshots, και, σε πολλά εξ αυτών, υπήρχε και δεύτερη ή ακόμα και τρίτη γνώμη, από έναν ακόμη συντάκτη-gamer. Ναι, όλα αυτά που άρχισαν να εισάγονται στα μέρη μας τη δεκαετία του '90 ως "επαναστατικές ιδέες" ήταν ήδη εκεί, στο έντυπο της Newsfield Publications, 5 και βάλε χρόνια νωρίτερα. Πανάθεμά το, στην πορεία θα διαπίστωνα ότι οι συντάκτες του περιοδικού είχαν γίνει κάποιου είδους celebrities στο νεανικό κοινό της χώρας τους: τύποι όπως ο Julian Rignall και ο Gary Penn ξεπήδησαν μέσα από τις σελίδες του Zzap!64 και αργότερα έγιναν από διάφορα πόστα σημαίνοντα πρόσωπα στη βιομηχανία του gaming αλλά και σε μεταγενέστερα έντυπα του χώρου. Να μην τα πολυλογώ, το Zzap!64 (όπως και το αδελφό του περιοδικό Crash με αντικείμενο τον ZX Spectrum) ήταν χρόνια μπροστά σαν έντυπο, και η ύλη, η γραφή και το στήσιμό του αποτέλεσαν αντικείμενο θαυμασμού και λαμπρό παράδειγμα προς μίμηση (και αντιγραφή) για όλα τα έντυπα του είδους.

34 χρόνια αργότερα, διαπίστωσα ότι η Fusion Retro Books θα κυκλοφορούσε μία ετήσια, επετειακή έκδοση, το Zzap!64 Annual 2020. Το ίδιο είχε κάνει και ένα χρόνο πριν, αλλά το Annual 2019 είχε ήδη εξαντληθεί, οπότε φρόντισα να παραγγείλω το φετινό. Και, πριν από μερικές μέρες, έφτασε επιτέλους στα χέρια μου!

Δεν ξέρω τι να σας πρωτογράψω: για το χοντρό εξώφυλλο; Την ποιοτική εκτύπωση με τα ολοζώντανα χρώματα; Ή μήπως για το στήσιμο όλου του ετήσιου τεύχους που είναι ίδιο και απαράλλαχτο με αυτό του Zzap!64 από τις παλιές, καλές μέρες; Για τις μόνιμες στήλες που βρίσκονται στην κλασσική τους θέση σαν να μην πέρασε μια μέρα από τα '80s; Για κάποιους από τους παλιούς συντελεστές - με κορυφαίο φυσικά τον Julian - Jaz - Rignall - που βρίσκονται ξανά στις επάλξεις αρθρογραφώντας για το περιοδικό που τους έκανε διάσημους; Για την υπερπλούσια ύλη και τις υπέροχες παρουσιάσεις των καλύτερων κυκλοφοριών των τελευταίων χρόνων για τον 64άρη;

Πριν από περίπου ένα χρόνο σας είχα γράψει για το 100ο τεύχος του Crash, το οποίο επίσης είχα αποκτήσει και το οποί επίσης ήταν μία ακόμα εξαιρετική δουλειά της Fusion Retro Books. Αυτή τη φορά όμως, θεωρώ ότι οι άνθρωποι ξεπέρασαν τους εαυτούς τους με την ετήσια έκδοση του Zzap!64 για το 2020. Για να καταλάβετε τι ακριβώς εννοώ, θα σας πω απλώς ότι χαζεύοντας τις σελίδες του ένιωσα όπως και τότε, πριν από 34 χρόνια, που πρωτόπιασα στα χέρια μου το 4ο τεύχος του Zzap!64, με το Beach Head II για θέμα εξωφύλλου. Διάολε, οι τύποι έκαναν πολύ καλή δουλειά!

The Little Book of Sinclair ZX Spectrum Games

Εάν είστε τακτικοί επισκέπτες του Dony's (not only) New Stuff for Old Computers τότε είναι βέβαιο ότι θα γνωρίζετε τον Chris Wilkins, τον άνθρωπο που ουσιαστικά αναβίωσε τις εκδόσεις της Newsfield Publications (Crash, Zzap!64, Amtix) συνεργαζόμενος με τους Roger Kean και Oliver Frey, τους ανθρώπους που βρίσκονταν πίσω από τα αγαπημένα αυτά περιοδικά τον καιρό που μεσουρανούσαν οι 8μπιτοι υπολογιστές.

Ο Chris Wilkins δημιούργησε μία εταιρία, την Fusion Retro Books, μέσω της οποίας ανέλαβε να "αναστήσει" τα κλασικά περιοδικά της Newsfield Publications αλλά και να κυκλοφορήσει και πολλά νέα βιβλία και λοιπά έντυπα σχετικά με το retro computing.

Κάπου χρονικά προς την αρχή της ενασχόλησής του με όλα αυτά, στα πρώτα χρόνια ύπαρξης της Fusion Retro Books, ο κύριος Wilkins έγραψε ένα μικρών διαστάσεων βιβλιαράκι, στο οποίο παρουσίαζε τα αγαπημένα του παιχνίδια στον υπολογιστή της νιότης του, τον ένα και μοναδικό Sinclair ZX Spectrum.

Τα πάνω από 120 παιχνίδια που παρουσιάζονται περιληπτικά στις σελίδες του The Little Book of Sinclair ZX Spectrum Games (το μέγεθος του τίτλου είναι αντιστρόφως ανάλογο αυτού του βιβλίου) δεν είναι ίσως τα καλύτερα που κυκλοφόρησαν ποτέ για τον δημοφιλέστερο home micro της Αγγλίας στα 80s, αλλά είναι μάλλον τα πλέον αντιπροσωπευτικά και σίγουρα τα αγαπημένα του συγγραφέα. Ως άνθρωπος που πέρασα τη φάση "γομολάστιχας" εκεί, στο πρώτο μισό της δεκαετίας του '80 και που τρέφω απεριόριστη αγάπη για το κλασικό αυτό δημιούργημα της Sinclair Research, μπορώ να πω ότι οι επιλογές του Chris Wilkins σε ό,τι έχει να κάνει με τα παιχνίδια που κοσμούν τις σελίδες του βιβλίου του με βρίσκουν απόλυτα σύμφωνο - σε αντίθεση με κάποια άλλα Top-κάτι από τύπους που ή δεν βίωσαν ανάλογες εμπειρίες με την πλειονότητα των Spectrum users ή απλά έχουν θέμα με τα γούστα τους. Να τα λέμε κι αυτά.

Το The Little Book of Sinclair ZX Spectrum Games κυκλοφόρησε το 2016. Ο λόγος που αναφέρομαι σε αυτό τώρα είναι διότι ήρθε στα χέρια μου πριν από μερικές μόλις μέρες, καθώς επωφελήθηκα από μία πολύ συμφέρουσα προσφορά της Fusion Retro Books. Ο εκδοτικός οίκος του Chris Wilkins προσέφερε σε όσους αγόρασαν τις ετήσιες εκδόσεις των Crash και Zzap!64 - ναι, το έκανα και πάλι - το The Little Book of Sinclair ZX Spectrum Games στην εξαιρετική τιμή των 5 λιρών Αγγλίας συν κάποια μικρή επιβάρυνση για τα ταχυδρομικά. Ε, σε τιμή ενός τεύχους περιοδικού δεν γινόταν να προσπεράσω το βιβλιαράκι του Chris και ως γνήσιος Speccy lover είμαι πολύ χαρούμενος που δεν το έκανα. Αφήστε που για πρώτη φορά η επιβάρυνση του τελωνείου ήταν μικρή (2,50€). Αλλά αυτό είναι θέμα τύχης I guess - δυσκολεύομαι να πιστέψω οτιδήποτε άλλο (flat rates, κριτήρια βάσει των οποίων γίνονται πάντοτε οι ίδιες χρεώσεις στα ίδια προϊόντα, τελωνειακές επιβαρύνσεις αναλόγως της τιμής αγοράς κλπ δε νομίζω ότι αγγίζουν τα Ελληνικά τελωνεία).

Συνεπώς, αν τυχόν βρεθείτε στο website της Fusion Retro Books και βρείτε διαθέσιμο το The Little Book of Sinclair ZX Spectrum Games σε καλή τιμή - αυτή τη στιγμή πουλιέται προς 7,95€ - σας το προτείνω ανεπιφύλακτα. Αν φυσικά έχετε κι εσείς κάποιο soft spot για τον Spectrum στην καρδιά σας, εννοείται.

Τέλος εποχής

Στις 3 Ιανουαρίου, ο Chris Wilkins της Fusion Retro Books ανακοίνωσε τον θάνατο του Roger Kean, ο οποίος τα τελευταία χρόνια συνεργάστηκε μαζί του σε πολυάριθμες εκδόσεις.

Ο Roger Kean, μαζί με τον συνεργάτη και σύντροφό του ζωγράφο Oliver Frey και τον αδερφό του τελευταίου Franco Fray ίδρυσαν το 1983 στο Ludlow την Newsfield Publications και κυκλοφόρησαν το περιοδικό Crash με αντικείμενο τα παιχνίδια του ZX Spectrum, ένα έντυπο επαναστατικό, που θα άλλαζε ριζικά την εικόνα, τη μορφή και την παρουσίαση των ανταγωνιστικών προτάσεων και του ειδικού τύπου στα χρόνια που θα ακολουθούσαν.

Η τριάδα των Roger, Oliver και Franco πατώντας στην επιτυχία του Crash κυκλοφόρησε λίγο αργότερα το Zzap!64, ένα από τα πλέον εμβληματικά έντυπα στον χώρο του Commodore 64, ενώ η Newsfield Publications έδωσε σάρκα και οστά και σε άλλες εκδόσεις με ιδιαίτερο στυλ και ενδιαφέρον μέχρι τη ρευστοποίησή της το 1991.

Ο Roger και ο Oliver συνεργάστηκαν με τον Chris Wilkins προκειμένου να επανακυκλοφορήσει το Zzap!64 και το Crash (και όχι μόνο), αρχικά με ετήσιες εκδόσεις και στη συνέχεια με τριμηνιαίες. Ο χαμός του Oliver Frey τον Αύγουστο που μας πέρασε και αυτός του Roger πριν μερικές μέρες σηματοδότησαν το οριστικό τέλος μιας ολόκληρης εποχής, αυτής που τα έντυπά τους μας κρατούσαν ζεστή συντροφιά και τα αναμέναμε με προσμονή ακόμα κι αν εκείνα τα χρόνια τα αγγλικά μας ήταν ακόμα φτωχά (and then some).

So long, my dear friends...

Crash Annual 2023

Είναι καιρός τώρα που έψαχνα την ευκαιρία να γράψω κάτι για τις ετήσιες εκδόσεις των Zzap! Amiga, Crash, Zzap!64 και Amtix!CPC, αφού τα προμηθεύτηκα όλα και τα είχα στα χέρια μου από τις πρώτες μέρες του Γενάρη αν δεν με απατά το (ασθενές εσχάτως, είναι η αλήθεια) μνημονικό μου. Κατάφερα να γράψω νωρίς-νωρίς μερικές αράδες για το Zzap! Amiga 2023 αλλά αυτό ήταν: τα υπόλοιπα έμειναν για μήνες στην to do λίστα μου μέχρι και σήμερα, που αποφάσισα να αναφερθώ τελικά στο Crash Annual 2023.

Έχω γράψει πολλές φορές στο παρελθόν για τους Roger Kean και Oliver Frey, τους ανθρώπους που δημιούργησαν την Newsfield Publications και βρίσκονταν πίσω από τη δημιουργία των υπερεπιτυχημένων Crash, Zzap!64 και του λιγότερο πετυχημένου Amtix. Όσοι παρακολουθείτε τακτικά το blog ίσως να θυμάστε ότι οι Frey και Kean έφυγαν αμφότεροι πρόσφατα από τη ζωή, αφήνοντας πίσω τους ως παρακαταθήκη ίσως τα καλύτερα gaming περιοδικά των 80s: πλέον, ό,τι έχει να κάνει με νέες κυκλοφορίες των Zzap! Amiga, Crash, Zzap!64 και Amtix,περνάει αποκλειστικά από τα χέρια του Chris Wilkins, του ανθρώπου που αναβίωσε τα ιστορικά έντυπα μέσω της εκδοτικής του εταιρίας Fusion Retro Books.

Για να επανέλθω όμως στην ετήσια έκδοση του Crash, αυτή πλέον αποτελείται από μία συλλογή από άρθρα που δημοσιεύτηκαν στο διμηνιαίο Crash μέσα στην προηγούμενη χρονιά (2022) και κατά συνέπεια αν κάποιος αγοράζει συστηματικά το περιοδικό δεν έχει κανένα λόγο να αποκτήσει και το Annual, αφού στην ουσία θα έχει ήδη διαβάσει όλο του το περιεχόμενο. Για εμάς τους υπόλοιπους όμως που γουστάρουμε τον ZX Spectrum και πολύ περισσότερο εάν είμασταν και αναγνώστες του Crash back in the day το Crash Annual 2023 αποτελεί μια πολύ καλή αγορά, αφού έχει ποικίλη και ενδιαφέρουσα ύλη, είναι ποιοτική εκτύπωση με χοντρό και σκληρό εξώφυλλο, και μπορεί να καταλάβει δικαιωματικά μια θέση στη βιβλιοθήκη μας.

Το Crash Annual 2023 κυκλοφόρησε σε 2 διαφορετικά μεγέθη, ήτοι σε Α4 και σε Α5. Σε αμφότερες τις περιπτώσεις η ύλη είναι ακριβώς η ίδια, απλά όποιος επιλέξει να το προμηθευτεί σε Α4 θα κουράσει λιγότερο τα μάτια του διαβάζοντας το περιοδικό. Για να τα κάνω πενηνταράκια, αν είστε κάποιας ηλικίας και έχετε ήδη τα πρώτα συμπτώματα πρεσβυωπίας μη διανοηθείτε καν να επιλέξετε το Crash Annual σε A5!

Ένα σημείο στο οποίο θα πρέπει να σταθώ είναι το κόστος του Crash Annual 2023: Αν δεν απατώμαι αν το αγοράσει κανείς όταν πρωτοκυκλοφορήσει κοστίζει 20 λίρες Αγγλίας, ενώ μερικούς μήνες αργότερα μπορεί να το προμηθευτεί κάποιος με κάτι παραπάνω από £12. Το πρόβλημα είναι ότι αν προσθέσει κανείς στην τιμή τα κόστος των ταχυδρομικών αλλά και του τελωνείου τότε η... λυπητερή ανεβαίνει αρκετά και όσο και αν πρόκειται για αξιόλογο ανάγνωσμα θεωρώ υπερβολικό να φτάσει η συνολική του αξία στα 40-45€. Μία λύση - την οποία επέλεξα και εγώ για να είμαι ειλικρινής - είναι η προπαραγγελία όλων των ετήσιων εκδόσεων μαζί (Zzap! Amiga, Crash, Zzap!64 και Amtix!CPC): στην περίπτωση αυτή το συνολικό κόστος πέφτει περίπου στο 50% όσων θα πλήρωνε κάποιος για να προμηθευτεί όλα τα έντυπα χωριστά, και, αν θυμάμαι καλά, είναι περίπου στα 110€ και για τα τέσσερα.

Αυτά λοιπόν για το Crash Annual 2023, λογικά θα επανέλθω σύντομα και με τις ετήσιες εκδόσεις των Zzap!64 και Amtix.

Crash τεύχος 100!

Ήταν κάποτε μια ωραία εποχή που τα τηλέφωνα ήταν αναλογικά με καντράν, στα μουσικά charts μεσουρανούσαν οι Duran Duran, ο Rocky κατατρόπωνε τον φαρμακωμένο Drago και μαζί του τον μύθο του υπαρκτού σοσιαλισμού, τα αυτοκίνητα ήθελαν τσοκ για να πάρουν μπρος τον χειμώνα και στην Αγγλία ο πλέον επιτυχημένος υπολογιστής είχε πληκτρολόγιο που θύμιζε στην αφή νεκρή σάρκα και ταυτόχρονα δεν είχε διακόπτη on/off (ναι, ακριβώς, κάτι σαν το Raspberry Pi ένα πράγμα). Την εποχή εκείνη λοιπόν, την αγνή, την ρομαντική, που όλα ήταν πιο απλά, πιο αργά και πιο απολαυστικά, κυκλοφορούσαν δεκάδες περιοδικά (έντυπα, σαν το Retro Planet καλή ώρα) που είχαν ως αντικείμενό τους τον ZX Spectrum της Sinclair (ναι, γι' αυτόν σαν έγραψα παραπάνω). Το πλέον επιτυχημένο εξ αυτών λεγόταν Crash και στα ντουζένια του είχε φτάσει να πουλάει 100.000 αντίτυπα μηνιαίως. Ναι, ένα περιοδικό αφιερωμένο στον ZX Spectrum και, πιο συγκεκριμένα, (σχεδόν αποκλειστικά) στα παιχνίδια του!

Το Crash ήταν ένα προϊόν της Newsfield Publications και "αδερφό" περιοδικό του Zzap 64, της έκδοσης που είχε ως αντικείμενο το αντίπαλο δέος του ZX Spectrum, τον Commodore 64 και τα παιχνίδια του. Τα δύο αυτά περιοδικά μεσουράνησαν περίπου από τα μέσα μέχρι και τα τέλη της δεκαετίας του '80, την εποχή δηλαδή που ζούσαν τις μέρες δόξας τους τα 8μπιτα μηχανήματα. Το Crash και το Zzap 64 έμειναν στην ιστορία για την πρωτοποριακή τους σχεδίαση, τα υπέροχα εξώφυλλα που ζωγράφιζε ο Oliver Frey, τους συντάκτες τους που - πάνω απ' όλα - ήταν δεινοί gamers, και πολλές ακόμα καινοτομίες που εισήγαγαν στον τεχνικό (;) τύπο της εποχής.

Φυσικά, ό,τι ανεβαίνει, κατεβαίνει και τίποτα καλό δεν κρατάει για πάντα - "'cause nothing lasts forever, even cold November rain" που έλεγε κι ο μεγάλος ποιητής της νιότης μας και θλιβερός ξεφτίλας του σήμερα W. Axl Rose. Έτσι, μετά από 90 και 98 τεύχη αντίστοιχα τα Zzap 64 και Crash αποτέλεσαν παρελθόν, μπαίνοντας στο χρονοντούλαπο της ιστορίας μαζί με τα 8μπιτα μηχανήματα...

Στα πλαίσια φυσικά της retro αναβίωσης, retro μόδας και retro νοσταλγίας δεν υπήρχε περίπτωση ένα τόσο ιστορικό έντυπο όπως το Crash να μην εμπλακεί. Έτσι, πριν από ένα χρόνο, ο Chris Wilkins μαζί με παλιούς συνεργάτες του περιοδικού κυκλοφόρησε μέσω καμπάνιας στο Kickstarter το ετήσιο, 99ο τεύχος του Crash. Η έκδοση ήταν καλογραμμένη, καλοστημένη και πολυτελής, με απόλυτο σεβασμό στο ύφος και την αισθητική του κλασικού περιοδικού των 80s και αγκαλιάστηκε με αγάπη από τους ανά τον κόσμο λάτρεις του ZX Spectrum. Έτσι, φέτος τον Σεπτέμβριο ο Chris ανακοίνωσε την έναρξη της καμπάνιας για το Crash Annual 2019, το επετειακό 100ο τεύχος του πολυαγαπημένου εντύπου. Όπως μάλλον καταλάβατε, ο γράφων υπήρξε ένας από τους backers της καμπάνιας αυτής - και σήμερα έφτασε η στιγμή να επιβραβευθεί γι' αυτό.

Το "ογκώδες πακέτο" που αναγραφόταν στο ειδοποιητήριο των Ε.Λ.Τ.Α. δεν ήταν και τόσο ογκώδες, καθώς μέσα περιείχε ένα (πραγματικά ποιοτικό) hardback περιοδικό 120 έγχρωμων σελίδων, ένα ημερολόγιο του 2019 με artwork του Oliver Frey και... τον χάρτη του Sabre Wulf! Ειδικά ο τελευταίος είναι υπερχρήσιμος - κρίμα που καθυστέρησε λιγάκι να φτάσει στα χέρια μου (34 χρόνια - να τ' αφήσω;) και αναγκάστηκα να τελειώσω το ιστορικό παιχνίδι της Ultimate Play The Game με το hack με τις 255 ζωές καθώς είχα να διαβάσω και τα μαθήματά μου για την 2α γυμνασίου!

Από το λίγο που πρόλαβα να δω μέχρι στιγμής το Crash Annual 2019 είναι πράγματι εξαιρετικό και θυμίζει ένα Crash της χρυσής εποχής τίγκα στα... στεροειδή! Ειδικά στο αισθητικό σκέλος η δουλειά που έχει γίνει είναι απίστευτη, καθώς δημιουργείται στον αναγνώστη η εντύπωση ότι το 100ο τεύχος φτιάχτηκε από τους ίδιους ανθρώπους που είχαν φτιάξει τα υπόλοιπα 98 (κάτι που εδώ που τα λέμε δεν απέχει και παρασάγγας από την αλήθεια).

Με συνολικό κόστος 24 λίρες Αγγλίας (μαζί με ταχυδρομικά) θεωρώ ότι ήταν μια καλή αγορά, που θα μου κάνει καλή και ζεστή συντροφιά τις μέρες των γιορτών. Merry Speccy Christmas!

Ο Oliver Frey δεν μένει πια εδώ

Ήταν ένας από τους σημαντικότερους καλλιτέχνες που σημάδεψαν με τα έργα τους τη χρυσή εποχή των home computers. O Oliver Frey φιλοτέχνησε με τις δημιουργίες του τα εξώφυλλα και τις αφίσες στα Zzap!64, Crash και Amtix όχι μονάχα στα 80s, αλλά και πολύ αργότερα, στις ετήσιες και στις τριμηνιαίες εκδόσεις από την Fuzion Retro Books που κυκλοφόρησαν την τελευταία τετραετία. Επίσης συχνά έργα του κόσμησαν τα εξώφυλλα και τις σελίδες του Retro Gamer.

Γεννημένος και μεγαλωμένος στην Ελβετία, ο Oliver Frey μετακόμισε σε νεαρή ηλικία στη Βρετανία όπου και γνώρισε τον μετέπειτα σύντροφό του, Roger Kean. Μαζί ξεκίνησαν την κυκλοφορία διάφορων πορνογραφικών περιοδικών και κόμικς gay περιεχομένου που φιλοτεχνούσε ο Frey με το ψευδώνυμο Zack, μέχρι που μία επιδρομή από την αστυνομία το 1981 είχε ως αποτέλεσμα την καταστροφή όλου του στοκ και των έργων του Oliver. Η συνέχεια της δουλειάς του είχε λιγότερο αμφιλεγόμενο περιεχόμενο, καθώς μαζί με τον Roger Kean και τον αδερφό του Oliver, Franco, δημιούργησαν την Newsfield Publications και κυκλοφόρησαν το πιο επιτυχημένο περιοδικό με αντικείμενο τον ZX Spectrum, το Crash.

Η επιτυχία του Crash ήταν τόσο μεγάλη που σύντομα ακολούθησε η έκδοση του Zzap!64 (για τον Commodore 64 και τα παιχνίδια του) και αργότερα αυτή του Amtix (για τους Amstrad CPC). Ο Oliver Frey συνέχισε τη δημιουργία έργων fantasy και space θεματολογίας και μετά το πέρας της εποχής του home computing, όντας ενεργός μέχρι το τέλος, καθώς χθες, 21/8 έφυγε από τη ζωή σε ηλικία 74 ετών.

Για όσους έζησαν τις χρυσές μέρες των 8/16bit υπολογιστών παρακολουθώντας τα τεκταινόμενα και εκτός Ελλάδας και πέρα από τις σελίδες του Pixel, ο Oliver Frey μαζί με τον Bob Wakelin βρίσκονταν πίσω από την πλειονότητα των εξωφύλλων περιοδικών και video games και η δουλειά τους άφησε το στίγμα της σε μια ολόκληρη εποχή. Έργα του Oliver Frey μπορείτε να θαυμάσετε στο επίσημο website του.